فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پدیده تغذیه‌گرایی که در نتیجه ورود بیش‌ازحد ترکیبات فسفر و نیتروژن به منابع آب سطحی رخ می‌دهد، یکی از چالش‌های مهم زیست‌محیطی در مقیاس جهانی به شمار می‌آید. این پدیده با ایجاد شکوفایی‌های گسترده جلبکی و رشد گیاهان مهاجم، تعادل بوم‌سازگان‌های آبی را برهم زده و به کاهش کیفیت آب و تهدید تنوع زیستی منجر می‌شود. در این مقاله، ابتدا فرآیند تغذیه‌گرایی و تفاوت آن با تغذیه‌گرایی طبیعی مورد بررسی قرار گرفته و سپس مهم‌ترین راهبردهای مدیریتی آن در سه سطح کنترل در مبدأ، کنترل در مسیر و تصفیه نهایی تبیین شده است. علاوه بر این، دستکاری زیستی به‌عنوان روشی مکمل در بهبود کیفیت آب از طریق تنظیم ساختار زنجیره غذایی معرفی شده و اشکال کلاسیک آن مانند حذف ماهیان پلانکتون‌خوار و ذخیره‌سازی ماهیان شکارگر، به‌همراه رویکردهای نوین نظیر استفاده از ماهیان فیتوپلانکتون‌خوار، صدف‌ها و گیاهان غوطه‌ور مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین، فناوری‌های نوین همچون کاربرد نانومواد جاذب فسفر و نورگیرهای فعال نوری به‌عنوان راهکارهای نوظهور جهت مهار مستقیم شکوفایی جلبکی تحلیل شده‌اند. نوآوری این مطالعه در ارائه یک چارچوب یکپارچه و تطبیقی نهفته است که با تلفیق رویکردهای اکولوژیکی، زیستی و فناورانه و توجه به تفاوت‌های اقلیمی و بوم‌سازگانی دریاچه‌ها، امکان طراحی راهبردهای پایدار و مکان‌محور برای مدیریت تغذیه‌گرایی را فراهم می‌سازد. نتایج نشان می‌دهد که ترکیب روش‌های زیستی و فناورانه، متناسب با ویژگی‌های اکولوژیکی هر دریاچه، می‌تواند در مدیریت مؤثر و پایدار تغذیه‌گرایی و جلوگیری از گسترش گیاهان مهاجم نقش کلیدی ایفا کند.