فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ارزیابی کمی کیفیت خاک جهت بررسی عملکرد خاک و شناسایی روش‌های مدیریتی مناسب خاک امری ضروری است. این پژوهش با هدف ارزیابی کمی کیفیت خاک در مراتع نیمه‌خشک استان زنجان تحت سه سامانه مدیریتی شامل مرتع طبیعی (بدون مدیریت)، قرق همراه با بذرپاشی و نهال‌کاری، انجام شد. ابتدا ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک در عمق 0–30 سانتی‌متر اندازه‌گیری و با تحلیل مؤلفه‌های اصلی حداقل مجموعه داده تعیین گردید. شاخص‌های کیفیت خاک با توابع نمره‌دهی خطی و غیرخطی و ادغام افزایشی و وزنی محاسبه گردید و برای مقایسه کارایی شاخص‌ها از تحلیل تشخیص استفاده شد. بر اساس تحلیل مؤلفه‌های اصلی پنج شناسه کلیدی شامل میانگین هندسی قطر خاک‌دانه (GMD)، رطوبت قابل‌دسترس گیاه (AW)، هدایت الکتریکی (EC)، پتاسیم قابل‌جذب (K) و جرم مخصوص ظاهری (BD) انتخاب شد. نتایج نشان داد سامانه‌های احیایی نسبت به مرتع طبیعی به‌طور معنی‌داری کیفیت خاک را بهبود داده‌اند؛ به‌ویژه در نهال‌کاری، کاهش BD و افزایشGMD، AW و K مشاهده شد، هرچند در این سامانه EC اندکی بالاتر بود. تحلیل تشخیص نشان داد شاخص ساده خطی غیر‌وزنی بیشترین توان تفکیک سامانه‌های مدیریتی را داشته و به‌عنوان شاخص برتر برای پایش میدانی پیشنهاد می‌شود. به‌طور کلی، اعمال قرق و نهال‌کاری در مراتع نیمه‌خشک با بهبود هم‌زمان ویژگی‌های ساختمانی، وضعیت رطوبتی و حاصلخیزی، موجب ارتقای معنی‌دار کیفیت خاک شده و می‌تواند راهبردی مؤثر برای احیای کارکردهای اکوسیستم مرتعی و مدیریت پایدار منابع طبیعی در استان زنجان و مناطق مشابه باشد.