فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

انتقال حرارت در محیط متخلخل به‌دلیل برهم‌کنش‌های خاص میان فازهای جامد، مایع و گاز فرآیندی غیرخطی و دشوار برای توصیف است. برای بیان این پدیده در خاک از ویژگی هدایت حرارتی (λ) استفاده می‌شود. هدایت حرارتی به‌عنوان یکی از پارامترهای کلیدی در شاخه‌های مختلف مهندسی مانند مهندسی عمران، محیط زیست‌، خاک‌شناسی، کشاورزی و مهندسی آب اهمیت کاربردی ویژه دارد. اثر عوامل مختلفی همچون بافت خاک، میزان رطوبت، چگالی و سطح شوری بر این ویژگی در مطالعات پیشین به وضوح نشان داده شده است. باتوجه به تنش‌های کم آبی و افزایش شوری خاک در مناطق خشک، بررسی رفتار هدایت حرارتی در این شرایط تحت تاثیر تغییرات رطوبت و شوری ضروری به نظر می‌رسد. در این پژوهش، اثر رطوبت، شوری و مکش ماتریک بر هدایت حرارتی دو خاک لومی و شنی-‌لومی در دشت سیستان بررسی شد. نمونه‌های خاک از نواحی دچار خشکسالی و تنش کم‌آبی برداشت گردید. پس از انجام اندازه‌گیری‌های اولیه، هدایت حرارتی در سطوح مختلف مکش‌ (1 تا 1500 کیلوپاسکال) و رطوبت، طی دو فرآیند تر شدن و خشک شدن اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد که رفتار هدایت حرارتی خاک نسبت به تغییرات رطوبت و مکش قابل توصیف با یک تابع ساده نیست، بلکه برهم‌کنش‌های شوری، هندسه ذرات، سطح رطوبت و مسیر رطوبتی خاک تعیین کننده عملکرد هدایت حرارتی در هر مرحله است. یافته‌های این پژوهش می‌تواند در مدل‌سازی انتقال حرارت خاک، مدیریت منابع آب و طراحی سامانه‌های آبیاری و زهکشی در مناطق خشک و شور مورد استفاده قرار گیرد.