مدیریت پیشروی آب‌شور در آبخوان‌های ساحلی شیب‌دار با استفاده از دیواره آب‌بند به روش عددی بدون شبکه محلی پتروو–گالرکین (MLPG)

نویسندگان

1 استاد، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند،ایران

3 1. دانشجوی دکترا علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.

4 استاد، گروه مهندسی عمران، دانشکده مهندسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.

5 3. دانشیار، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

doi
10.22059/ijswr.2025.402060.670004
چکیده

مدیریت آب‌زیرزمینی شیرین ساحلی به دلیل اهمیت این منبع و خطرات عظیم ناشی از تغییرات جهانی و افزایش جمعیت، یک موضوع تحقیقاتی چالش‌برانگیز است. افزایش تراز آب دریا و کاهش تراز آب زیرزمینی، گرادیان هیدرولیکی را تغییر داده و موجب گسترش جبهه آب شور در آبخوان ساحلی می‌شود. همچنین پیکربندی هندسی و مورفولوژی آبخوان ساحلی سفره‌های آب ساحلی نقش کنترلی در نفوذ آب‌شور را ایفا می‌کنند. در این مطالعه به بررسی مدیریت پیشروی آب‌شور در آبخوان ساحلی شیب‌دار با استفاده از دیواره آب‌بند به روش عددی بدون شبکه پترووگالرکین (MLPG)  پرداخته‌شده است. در اینجا سه مدل شیب بستر آبخوان شامل شیب به سمت دریا (شیب ساحلیSS :)، بستر افقی (H)  و شیب به سمت خشکی (شیب کنار دریاLS :) برای سناریوهای (بدون دیوار آب‌بند و دیواره به عمق‌های 15/0، 3/0، 45/0 و 6/0 متر) مدل‌سازی شده و نتایج با مطالعات گذشته مقایسه گشته است. نتایج نشان داده است که شکل هندسی آبخوان می‌تواند بر میزان پیشروی آب‌شور در آبخوان ساحلی نقش داشته باشد به‌طوری‌که میزان پیشرفت آب شور در آبخوان ساحلی در حالت شیب به سمت ساحل و شیب به سمت خشکی نسبت به حالت افقی بدون دیواره به ترتیب 5 درصد کاهش و 10 درصد افزایش داشته است. در تمامی مدل‌ها پیشروی آب شور در سناریو دیواره 6/0 متر برابر 5/0 متر بوده و کم‌ترین نفوذ را داشته است لذا می‌توان از این سناریو به‌عنوان عمق بهینه و کارا در تمامی مدل‌ها نام برد. برای ارزیابی دقت مدل عددی MLPG، نتایج شبیه‌سازی با داده‌های مسئله هنری و مطالعه Abd-Elaty & Polemio (2023) مقایسه و با شاخص‌های RMSE، R² و NSE ارزیابی شد. نتایج نشان داد مقدار RMSE در تمام سناریوها کمتر از 06/0 و R² بالاتر از 95/0 است که نشان‌دهنده انطباق بسیار بالا میان مدل و داده‌های مرجع می‌باشد. کارایی مدل بر اساس شاخص Nash–Sutcliffe نیز در تمام حالت‌ها بیش از 9/0 گزارش شد که تأییدکننده عملکرد دقیق و پایدار مدل در پیش‌بینی توزیع جبهه آب‌شور است.