پاسخ تعدادی از علف‌های هرز بیگانه در ایران به عوامل محیطی و توزیع آنها: مطالعه مروری

نویسندگان

1 Gorgan

2 دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

3 مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی

4 استاد موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور

doi
10.22034/ijws.2024.133951
چکیده

آن دسته از گونه­ های ی­که به­ طور عمدی یا تصادفی توسط انسان معرفی شده­اند، گونه بیگانه نام دارند.گیاه بیگانه مهاجم، گونه­ای است که در منطقه جدید، بومی ‌شده‌ و به سرعت در حال گسترش و اثرگذاری منفی بر جنبه­های محیطی و اجتماعی-اقتصادی منطقه است. این گونه‌ها، به شدت اکوسیستم‌های زراعی و غیر زراعی را تحت تاثیر قرار می­دهند. در این مطالعه 14 گیاه بیگانه و هرز از نظر پراکنش، وضعیت تهاجمی و پاسخ جوانه­زنی به عواملی مانند دما، خشکی، شوری و اسیدیته و اثر عمق دفن بر سبز شدن گیاهچه بررسی شدند. نتایج نشان داد که از این 14 گونه، چهار گونه که در شهرهای شمالی ایران حضور دارند در وضعیت تهاجم قرار داشته و بقیه بومی شده­اند. برخی از این گونه­ها مانند تاج­خروس توزیع گسترده­تری در کشور دارند و دلیل این امر به سابقه طولانی حضور آنها در کشور بر می­گردد. اغلب گونه­های مورد بررسی (64 درصد) بازه­های دمایی بالا را ترجیح داده و در مزارع محصولات زراعی تابستانه ایجاد مشکل می­کنند و به دلیل حضور بیشتر این گونه­ها در شهرهای شمال، مزارع این مناطق، بیشتر تحت تاثیر آنها قرار دارند. نتایج حاصل از پاسخ آنها به تنش خشکی نشان داد که تاج­خروس خوابیده و هیبرید تحمل بالاتری (بیش از یک مگاپاسگال) نسبت به خشکی دارند. سه گونه از گونه­های مورد بررسی، تحمل کمتری (کمتر از شش دسی­زیمنس بر متر) به شوری نشان دادند. همچنین نتایج جمع­آوری­شده مربوط به اثر عمق دفن بذر نشان داد که حدود 57 درصد گونه­ها در عمق­های کمتر از چهار سانتی­متر جوانه­زنی بهتری داشتند. بنابراین برای مدیریت بعضی از این گونه­ها عملیات شخم و کاربرد مالچ می­بایستی به­ترتیب عمیق­تر و با حجم بیشتری به­کار برده شود. پایش رشد رویشی زودهنگام گیاهان هرز بیگانه در شرایط طبیعی می­تواند خروجی­های مطمئن­تری از پاسخ آنها به تنش­های محیطی در اختیار ما قرار دهد، به­ویژه اگر هدف بررسی پتانسیل پراکنش آنها در اقلیم­های متفاوت و یا پیش­بینی پاسخ آنها به کاهش بارندگی­ها در کشور باشد.