پاسخ تعدادی از علفهای هرز بیگانه در ایران به عوامل محیطی و توزیع آنها: مطالعه مروری
نویسندگان
1 Gorgan
2 دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان
3 مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی
4 استاد موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور
doi
10.22034/ijws.2024.133951چکیده
آن دسته از گونه های یکه به طور عمدی یا تصادفی توسط انسان معرفی شدهاند، گونه بیگانه نام دارند.گیاه بیگانه مهاجم، گونهای است که در منطقه جدید، بومی شده و به سرعت در حال گسترش و اثرگذاری منفی بر جنبههای محیطی و اجتماعی-اقتصادی منطقه است. این گونهها، به شدت اکوسیستمهای زراعی و غیر زراعی را تحت تاثیر قرار میدهند. در این مطالعه 14 گیاه بیگانه و هرز از نظر پراکنش، وضعیت تهاجمی و پاسخ جوانهزنی به عواملی مانند دما، خشکی، شوری و اسیدیته و اثر عمق دفن بر سبز شدن گیاهچه بررسی شدند. نتایج نشان داد که از این 14 گونه، چهار گونه که در شهرهای شمالی ایران حضور دارند در وضعیت تهاجم قرار داشته و بقیه بومی شدهاند. برخی از این گونهها مانند تاجخروس توزیع گستردهتری در کشور دارند و دلیل این امر به سابقه طولانی حضور آنها در کشور بر میگردد. اغلب گونههای مورد بررسی (64 درصد) بازههای دمایی بالا را ترجیح داده و در مزارع محصولات زراعی تابستانه ایجاد مشکل میکنند و به دلیل حضور بیشتر این گونهها در شهرهای شمال، مزارع این مناطق، بیشتر تحت تاثیر آنها قرار دارند. نتایج حاصل از پاسخ آنها به تنش خشکی نشان داد که تاجخروس خوابیده و هیبرید تحمل بالاتری (بیش از یک مگاپاسگال) نسبت به خشکی دارند. سه گونه از گونههای مورد بررسی، تحمل کمتری (کمتر از شش دسیزیمنس بر متر) به شوری نشان دادند. همچنین نتایج جمعآوریشده مربوط به اثر عمق دفن بذر نشان داد که حدود 57 درصد گونهها در عمقهای کمتر از چهار سانتیمتر جوانهزنی بهتری داشتند. بنابراین برای مدیریت بعضی از این گونهها عملیات شخم و کاربرد مالچ میبایستی بهترتیب عمیقتر و با حجم بیشتری بهکار برده شود. پایش رشد رویشی زودهنگام گیاهان هرز بیگانه در شرایط طبیعی میتواند خروجیهای مطمئنتری از پاسخ آنها به تنشهای محیطی در اختیار ما قرار دهد، بهویژه اگر هدف بررسی پتانسیل پراکنش آنها در اقلیمهای متفاوت و یا پیشبینی پاسخ آنها به کاهش بارندگیها در کشور باشد.