فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سوءمدیریت در بهره‌برداری از منابع خاک و اراضی به‌منظور تأمین نیازهای غذایی، موجب افزایش بار رسوبی و تشدید مشکلات زیست‌محیطی در حوضه‌های آبخیز شده است. حوضه آبخیز باغان با مساحت ۹۲۹ کیلومتر مربع در اقلیم گرم و خشک استان بوشهر قرار دارد و طی سال‌های اخیر به‌دلیل توسعه کشاورزی، احداث پالایشگاه گاز فجر جم، رشد جمعیت و گسترش صنایع، با فشار فزاینده‌ای بر منابع آب و خاک روبه‌رو شده است. هدف این پژوهش، منشأیابی رسوبات منتقل‌شده در این حوضه با استفاده از روش انگشت‌نگاری رسوب بوده است. برای این منظور، ۱۲۰ نقطه از منابع رسوبی با روش نمونه‌برداری ابرمکعب لاتین تعیین و ۳۰ نمونه رسوب از مناطق تلاقی آبراهه‌ها و خروجی زیرحوضه‌ها جمع‌آوری شد. نمونه‌برداری از منابع شامل ۶۳ نمونه مرتع، ۳۳ نمونه زراعی (دیم و آبی) و ۲۴ نمونه باغی از عمق ۰ تا ۲۰ سانتی‌متر انجام گرفت. تحلیل داده‌های ژئوشیمیایی نشان داد که از میان ردیاب‌های بررسی‌شده، پنج پارامتر شرایط ورود به تابع تشخیص را داشتند و عنصر سرب مؤثرترین ردیاب بود. تابع اول با ۷۱/۸۴ درصد، بیشترین واریانس را در تفکیک منابع رسوبی به خود اختصاص داد. نتایج مدل ترکیبی چندمتغیره نشان داد که مراتع با سهم ۳۴ درصدی، بیشترین منبع رسوب در حوضه هستند و پس از آن باغات، زراعت دیم و آبی قرار دارند. علت این وضعیت به شیب بالای اراضی، فرسایش‌پذیری سازندهای زمین‌شناسی و چرای بی‌رویه دام نسبت داده می‌شود. میانگین خطای نسبی کل 5/10 درصد و ضریب کارایی 88/0برای مدل به‌دست آمد که نشان‌دهنده دقت و قابلیت اعتماد بالای مدل در برآورد سهم منابع رسوب در حوضه باغان است.