ارزیابی کیفیت فیزیکی خاک در سامانههای مدیریتی مراتع استان زنجان
نویسندگان
1 گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
2 گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
3 گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
4 گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
doi
10.22059/ijswr.2025.393617.669924چکیده
هدف از پژوهش حاضر بررسی تأثیر سامانههای مدیریتی متداول بر مشخصههای مرتبط با کیفیت فیزیکی خاک مراتع نیمه خشک استان زنجان با هدف حفظ و ارتقای توانایی تولید خاک و جلوگیری از تخریب آن میباشد. سایتهای نمونهبرداری در سه سامانه مدیریتی شامل مراتع با شرایط طبیعی، مراتع قرق و بذرپاشی شده و مراتع نهالکاری شده انتخاب شد. 60 نمونه خاک به صورت تصادفی تهیه و ویژگیهای مرتبط با کیفیت فیزیکی خاک اندازه گیری شد. دو روش تجزیـه بـه مؤلفـههـای اصـلی و تحلیل تشخیص جهت شناسایی مهمترین ویژگیهای خاک متأثر از سامانههای مدیریتی اسـتفاده شـد. بررسی ضرایب همبستگی نشاندهنده روابط معنیداری بین ویژگیهای فیزیکی خاک است که میتوانند بر ساختمان خاک، پویاییآب و کیفیت کلی فیزیکی خاک تأثیرگذار باشند. تخلخل درشت و جرم مخصوص ظاهری خاک به عنوان مهمترین شناسهها با استفاده از تحلیل مؤلفههای اصلی شناسایی شدند. تخلخل درشت، جرم مخصوص ظاهری، میانگین هندسی قطر خاکدانه و شاخص پایداری ساختمان خاک نیز به عنوان مهمترین ویژگیهای مؤثر بر شرایط خاک با استفاده از تحلیل تشخیص شناسایی شدند. این دو تحلیل چند متغیره دیدگاههای مکملی را برای ارزیابی کیفیت فیزیکی خاک ارائه داد. نتایج پژوهش نشان دارد اجرای روشهای حفاظتی باعث افزایش کیفیت فیزیکی خاک در مراتع با اقلیم نیمه خشک شده است مراتع نهالکاری شده بالاترین کیفیت فیزیکی خاک را داشتند که با افزایش تخلخل، بهبود خاکدانهسازی و کاهش فشردگی خاک مشخص شد. این پژوهش میتوانند به درک بهتر تأثیرات متقابل بین فعالیتهای مدیریتی و کیفیت فیزیکی خاک در مراتع مناطق نیمه خشک استان زنجان کمک کند.
