معرفی شاخص جامع سودآوری بهمنظور ارزیابی ارزش سیستم بازچرخانی زهاب در استان خوزستان
نویسندگان
1 گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.
2 گروه آبیاری و آبادانی، دانشگاه تهران، کرج، تهران
3 گروه پژوهش مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران.
4 گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران
5 گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.
doi
10.22059/ijswr.2025.391894.669901چکیده
با افزایش فشار بر منابع آب شیرین در سراسر جهان، اهمیت استفاده از زهاب کشاورزی بهویژه در مناطق خشک مانند استان خوزستان که با کمبود آب شیرین و دفع بیش از حد زهاب مواجهاند، افزایش یافته است. سیستم بازچرخانی زهاب DWR)) شامل جمعآوری و ذخیرهسازی زهاب برای آبیاری تکمیلی، بهعنوان راهکاری نویدبخش برای افزایش بهرهوری آب کشاورزی و کاهش اثرات زیستمحیطی مطرح شده است. در این مطالعه، اثرات بالقوه DWR بر عملکرد نیشکر در کشت و صنعت امیرکبیر ارزیابی شده و هدف تعیین نسبت معقول بازچرخانی زهاب کشاورزی برای حداکثرسازی منافع اقتصادی و زیستمحیطی میباشد. بهمنظور دستیابی به این هدف، شاخص نوآورانهای به نام شاخص جامع سودآوری آب مصرفی CPCW)) معرفی گردید که عواملی نظیر عملکرد محصول، هزینه فرصت، هزینههای دفع و پیامدهای زیستمحیطی را مد نظر قرار میدهد. نتایج پژوهش نشان داد که بازچرخانی ۲۳% زهاب منجر به کاهش ۱۹% عملکرد نیشکر به علت افزایش ۴۵% شوری آب آبیاری شده و بالاترین مقدار شاخص حاصل گردید. صرفهجویی در منابع آبی، هزینههای فرصت را افزایش داده و امکان آبیاری تکمیلی 25917 هکتار نخلستان خرما یا 77840 هکتار مزارع گندم را فراهم ساخت. برای تطبیق با اولویتهای کشاورزان، سناریویی با کاهش ۱۵% عملکرد محصول و بازچرخانی ۲۰% زهاب مورد بررسی قرار گرفت که امکان بازچرخانی 323 میلیون مترمکعب زهاب و حفظ 666 میلیون مترمکعب آب از رودخانه کارون را به همراه داشت. بهطورکلی، راهبرد پیشنهادی DWR در کاهش اثرات زیستمحیطی دفع زهاب و بهینهسازی منابع در مناطق کمآب بسیار مؤثر ارزیابی شد.
