فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده در مورد اینکه «تاتارها آمدند و کشتند و سوختند و بردند و رفتند» هیچ شکی نیست. اما قبول میزان قتل و غارتی هم که از سوی برخی از مورخان و محققان بیان شده­ است، کار آسانی نیست. در برخی از این روایت­ها از کشتار چند میلیونی مردم ایران به دست مغولان و نابودی کامل شهرهای خراسان و ماوراء­النهر خبر داده­اند و چنین نتیجه گرفته­اند که این شهرها تا هزار سال دیگر، آن جمعیت و رونق سابق خود را به دست نمی­آورند. پژوهش حاضر درصدد است با استفاده از منابع تاریخی قبل و بعد از حمله مغول و قانون مطابقت ابن خلدون، درستی روایات مطرح شده درباره آثار و پیامدهای حمله مغول به ایران را مورد بررسی و ارزیابی قرار دهد. در این چهارچوب، میزان درستی روایات با واقعیت­های طبیعی، اجتماعی و منابع دیگر سنجیده می­شود و آنچه با امور واقعی و عقل بشری مطابقت نداشته باشد، اخباری غیرواقعی، اغراق­آمیز و غیر قابل قبول معرفی می­شود. نتیجه این تحقیق نشان می­دهد مغولان تنها در برخی از شهرهای خراسان و ماوراء­النهر که مقاومت کرده و قبول ایلی ننمودند، یا عضوی از خاندان چنگیز را به قتل رساندند، قتل و غارت شدیدتری انجام دادند، البته نه در حدی که برخی از مورخان ادعا کرده­اند، اما در اغلب شهرها که مردم تسلیم شدند، قتل و غارت گسترده­ای صورت نگرفت و شهرها همان وضعیت و سیستم قبلی خود را حفظ کردند. بنابراین، خراسان، ماوراء­النهر و دیگر مناطق ایران به کلی ویران نشد و میزان قتل و غارت خیلی کمتر از آن بود که برخی از مورخان و محققان از آن سخن گفته­اند.