شناسایی موقعیت مناطق پر مخاطره و شکافهای زمین ناشی از فرونشست با استفاده از برآورد مولفه مسطحاتی جابجایی و نقشه گرادیان فرونشست، مطالعه موردی: فرونشست دشت کاشان
نویسندگان
1 رئیس اداره ترازیابی دقیق و تداخل سنجی راداری، سازمان نقشه برداری کشور، تهران، ایران.
2 معاون اداره کل نقشه برداری زمینی، سازمان نقشه برداری کشور. تهران، ایران.
3 اداره کل نقشه برداری زمینی، سازمان نقشه برداری کشور. تهران، ایران.
doi
10.22059/ijswr.2025.385160.669836چکیده
فرونشست سطح زمین در اثر استخراج بیرویه منابع آب زیرزمینی بحرانی جهانی محسوب میشود که موجب خسارت اقتصادی جدی و تهدید امنیت ساکنین این مناطق میشود. یکی از مهمترین مخاطرات فرونشست ایجاد و گسترش شکاف در سطح زمین میباشد. شناسایی مناطق دچار گسیختگی سطحی میتواند کمک قابلتوجهی در مدیریت ریسک این مناطق و بررسی و تحکیم و بهسازی سازههای واقع در این مناطق داشته باشد. شکافهای دشت کاشان نمونه بارزی از گسیختگیهای سطحی ناشی از برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی و فرونشست زمین میباشد. ازآنجاییکه در شکافهای ناشی از فرونشست زمین جابجایی مسطحاتی نیز اتفاق افتاده است، برآورد مؤلفه مسطحاتی فرونشست میتواند به مکانیابی محل ایجاد شکافها کمک کند. از دیگر سو، شکافها در مناطق دارای فرونشست نامتقارن، در اثر تغییر شیب سنگبستر اتفاق میفتند. بنابراین برآورد گرادیان جابجایی قائم میتواند به شناسایی مکانهای دارای تغییرات بالای نرخ جابجایی و درنتیجه محلهای ایجاد شکاف منجر شود. در این تحقیق برای اولین بار با استفاده از میدان جابجایی اندازهگیری شده با تکنیک تداخل سنجی راداری، نقشه مؤلفه مسطحاتی جابجایی منطقه و نقشه گرادیان فرونشست دشت کاشان محاسبهشده و بر اساس این دو نقشه، مکانهای محتمل ایجاد شکاف و گسیختگی در مناطق با جابجایی مسطحاتی بیش از یک سانتیمتر در سال و نواحی با گرادیان فرونشست بیش از 10 درصد شناسایی شد. همچنین بازدیدهای میدانی نشاندهنده تطابق محل شکافهای ایجادشده با مکانهای دارای جابجایی مسطحاتی و گرادیان بالای فرونشست بوده است.
