مدل‌سازی جامع ظرفیت‌برد منابع آب تالاب انزلی با استفاده از روش وزندهی ترکیبی AHP-Entropy- CRITIC و مدل TOPSIS-GRA

نویسندگان

1 گروه مهندسی آب، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

2 گروه مهندسی آب، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، گیلان.

3 گروه مهندسی آب، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

doi
10.22059/ijswr.2024.384228.669817
چکیده

تالاب‌های شهری به دلیل فرایند شهرنشینی و دفع فاضلاب با سرعت بالایی در حال نابودی هستند که تهدیدی برای کیفیت آب و منابع زندگی انسان‌هاست. ارزیابی ظرفیت‌برد منابع آب (WRCC) در این تالاب‌ها ضروری است تا دست‌یابی به توسعه پایدار و هم‌افزایی بین توسعه اقتصادی و حفاظت از منابع آب تسهیل شود. این مطالعه با ارزیابی ظرفیت‌برد منابع تالاب انزلی به بررسی وضعیت این تالاب که در محدوده مطالعاتی فومنات استان گیلان واقع شده است، در یک دوره‌ زمانی 10 ساله (1400-1391) پرداخته است. در این مطالعه، ابتدا با توجه به داده‌ها و اطلاعات موجود، 8 شاخص ارزیابی با درنظر گرفتن 3 زیرسیستم منابع آب، اقتصاد و محیط زیست تعریف شد. بر اساس داده‌ها و اطلاعات در دسترس، هر شاخص در 4 سطح I (قابل بارگیری)، سطح II (ضعیف)، سطح III (بحرانی) و سطح IV (فوق بحرانی) طبقه‌بندی شدند. سپس وزن هر شاخص با سه روش AHP، Entropy  و CRITIC محاسبه شد و وزن‌های حاصل از سه روش با روش میانگین هندسی ترکیب و تعیین شد. در ادامه، مقادیر سالانه هر یک از شاخص‌ها به همراه وزن‌های مربوطه و در 4 سطح ارزیابی به مدلی که ترکیبی از تحلیل رابطه خاکستری (GRA) و روش شباهت به گزینه ایده‌آل (TOPSIS) است، اعمال شد. در نهایت بر اساس نتایج ظرفیت‌برد سالانه، عوامل مانع WRCC شناسایی شدند. ارزیابی WRCC حاکی از وضعیت IV (فوق بحرانی) تالاب از سال 1392 به بعد است. زیرسیستم منابع آب در شرایط بحرانی و فوق بحرانی قرار دارد و موجب کاهش ظرفیت برد کلی می‌شود، در حالی که زیرسیستم اقتصادی به این ظرفیت کمک می‌کند. بر اساس نتایج مدل درجه مانع، چهار عامل اصلی تأثیرگذار بر ظرفیت‌برد شامل کیفیت آب ورودی، درصد تامین آب مورد نیاز، درصد تامین آب نواحی بالادست و نسبت کل آب در دسترس به جمعیت هستند.