بازسازی محیط دیرینه نهشتههای ادیاکارای ایران مرکزی بر پایه شواهد فسیلی، ژئوشیمیایی و سنسنجی
نویسندگان
1 سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
2 دانشکده علوم، فنی و مهندسی، دانشگاه سوئینبرن، ملبورن، استرالیا
3 دانشکده علوم زمین، اتمسفر و محیط، دانشگاه موناش، ملبورن، استرالیا
4 سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
doi
10.22071/gsj.2025.512682.2186چکیده
این پژوهش با کمک دادههای سنسنجی مطلق، مطالعات ژئوشیمیایی و شواهد دیرینهشناختی به دست آمده از شیلهای توفی در برشهای گسترههای کوشک و چاه میر، شرایط محیط دیرینه ادیاکارای این بخش از ایران مرکزی را مورد ارزیابی قرار میدهد. سن مطلق به دست آمده به روش اورانیم-سرب بر روی دانههای آواری زیرکن از برش درگزین برابر با 14 ± 555 میلیون سال، سنگهای سیلتی-توفی دارای زیستار (فونای) ادیاکارا از برش وج برابر با 9 ± 581 میلیون سال و در گستره چاهمیر نیز ماسهسنگهای آذرآواری برخی از زیستاران یادشده زیرکنهایی با سن 5 ± 541 میلیون سال از خود نشان میدهند. فسیلهای ادیاکارای شناساییشده در گستره مورد مطالعه به طور عمده در محیطهای دریایی کمژرفا تا متوسط با شرایط احیایی سولفیدی یا چیرگی یونهای Fe²⁺ در ستون آب میزیستند که پیامد آن اندازه کوچک و تنوع محدود این موجودات میباشد. شاخصهای ژئوشیمیایی بیانگر آن هستند که رسوبگذاری در محدودهای از شرایط بیاکسیژن تا نیمهاکسیژندار همراه با تغییرات شوری، سطح دیرینه تولید و اثرات گرمابی صورت گرفته است. ترکیب دادههای ژئوکرونولوژی و دیرینهشناسی، چهارچوبی دقیق برای کرونواستراتیگرافی و بازسازی دیرینهمحیط زیستبومهای ادیاکارای ایران فراهم کرده و شناخت جهانی از فرگشت زیستکره در گذار از ادیاکارن به کامبرین را بهبود میبخشد. نتایج این پژوهش نشان دهنده آن است که فعالیت گسلها و فرایندهای کافتی نقش مهمی در مهار رسوبگذاری، تمرکز نهشتهها و حفظ فسیلها داشتهاند.