بازسازی محیط دیرینه نهشته‌های ادیاکارای ایران مرکزی بر پایه شواهد فسیلی، ژئوشیمیایی و سن‌سنجی

نویسندگان

1 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

2 دانشکده علوم، فنی و مهندسی، دانشگاه سوئینبرن، ملبورن، استرالیا

3 دانشکده علوم زمین، اتمسفر و محیط، دانشگاه موناش، ملبورن، استرالیا

4 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

doi
10.22071/gsj.2025.512682.2186
چکیده

این پژوهش با کمک داده‏های سن‏سنجی مطلق، مطالعات ژئوشیمیایی و شواهد دیرینه‏شناختی به دست آمده از شیل‌های توفی در برش‌های گستره‌های کوشک و چاه میر، شرایط محیط دیرینه ادیاکارای این بخش از ایران مرکزی را مورد ارزیابی قرار می‏دهد. سن مطلق به دست آمده به روش اورانیم-سرب بر روی دانه‏های آواری زیرکن از برش درگزین برابر با 14 ± 555 میلیون سال، سنگ‌های سیلتی-توفی دارای زیستار (فونای) ادیاکارا از برش وج برابر با 9 ± 581 میلیون سال و در گستره چاه‌میر نیز ماسه‌سنگ‌های آذرآواری برخی از زیستاران یادشده زیرکن‏هایی با سن 5 ± 541 میلیون سال از خود نشان می‏دهند. فسیل‌های ادیاکارای شناسایی‌شده در گستره مورد مطالعه به طور عمده در محیط‌های دریایی کم‌ژرفا تا متوسط با شرایط احیایی سولفیدی یا چیرگی یون‌های Fe²⁺  در ستون آب می‌زیستند که پیامد آن اندازه کوچک و تنوع محدود این موجودات می‏باشد. شاخص‌های ژئوشیمیایی بیانگر آن هستند که رسوب‌گذاری در محدوده‌ای از شرایط بی‌اکسیژن تا نیمه‌اکسیژن‌دار همراه با تغییرات شوری، سطح دیرینه تولید و اثرات گرمابی صورت گرفته است. ترکیب داده‌های ژئوکرونولوژی و دیرینه‌شناسی، چهارچوبی دقیق برای کرونواستراتیگرافی و بازسازی دیرینه‌محیط زیست‌بوم‌های ادیاکارای ایران فراهم کرده و شناخت جهانی از فرگشت زیست‌کره در گذار از ادیاکارن به کامبرین را بهبود می‌بخشد. نتایج این پژوهش نشان دهنده آن است که فعالیت گسل‏ها و فرایندهای کافتی نقش مهمی در مهار رسوب‌گذاری، تمرکز نهشته‌ها و حفظ فسیل‏ها داشته‌اند.