یافته‌های نو پیرامون جغرافیای دیرینه میوسن پسین (تورتونین پیشین) بر اساس آنالیز جریان دیرینه در نهشته‌های آواری ناحیه شمال تبریز

نویسندگان

1 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

2 سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، مرکز شمال باختری، تبریز، ایران

3 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

4 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

doi
10.22071/gsj.2025.511298.2184
چکیده

 رسوبات سیلیسی آواری مورد مطالعه در ناحیه شمال باختری ایران، شمال خاوری شهر تبریز رخنمون دارند. این نهشته‌ها از نظر سنگ‌شناسی، متشکل از طبقات رسوبی ماسه‌سنگ، ماسه‌سنگ پبلی، گلسنگ، رس سنگ، کنگلومرا و شیل می‌باشند. ساخت‌های رسوبی شامل طبقه‌بندی مورب عدسی و مسطح، مورب جناغی و پشته‌ای، موج‌نقش (ریپل‌مارک)، چین اسلامپ، جدایی خطی، ساخت ناودانی و فلوت کست می‌باشند. مطالعه سنگ‌شناسی میکروسکوپی بر روی ماسه‌سنگ‌های این رسوبات رخساره‌سنگی‌های (پتروفاسیس‌های) چرت آرنایت، کالک آرنایت، فلدسپاتیک لیتارنایت، ساب لیتارنایت و لیتیک آرکوز را نشان داد. در این مطالعه، ستبرای حدود 200 متر مورد مطالعه قرار گرفت. رخساره‌های سنگی بر اساس ویژگی‌ها و ساخت‌های رسوبی مورد شناسایی قرار گرفتند. مطالعه رخساره‌ها نشان‌دهنده محیط دریایی کم‌ژرفا با انرژی کم و تاثیرات ناشی از طوفان در فواصل زمانی و زیرمحیط‌های مربوطه می‌باشد. برای آنالیز جهت جریان دیرینه تعداد 123 ساخت صفحه‌ای و خطی نشان‌دهنده جهت جریان مورد اندازه‌گیری قرار گرفتند. از نرم‌افزارهای مرتبط برای تصحیح اندازه‌گیری های انجام شده در طبقات شیب‌دار و از روش محاسبه‌ای برای اندازه‌گیری‌های مرتبط با طبقات برگشته کمک گرفته شد. برای نمایش جهت جریان دیرینه نمودارهای گل‌سرخی توسط نرم‌افزار GeoRose رسم شدند. تحلیل جهت جریان دیرینه در نمودارهای ارائه شده نشان‌دهنده جهت چیره شمال تا شمال خاوری دارد که در کنار سن رسوبات و تفسیر محیط رسوب‌گذاری تایید کننده حضور به احتمال زیاد دریای پاراتتیس در این ناحیه در زمان میوسن پسین می‌باشد که به عنوان دستاورد این پژوهش به‌شمار می‌رود. همچنین با استفاده از داده‌های موجود، نمودارهایی برای نشان دادن تغییرات جهت جریان دیرینه در یک توالی قائم رسم شدند که ضمن نمایش تغییرات جهت جریان در طول زمان، بازه‌های زمانی دارای نا‌هنجاری را آشکار می‌نماید که گویای حادثه‌های زمین‌ساختی در ناحیه می‌باشند.