تشکیل و تکامل خاک‌های واقع بر سطوح مختلف ژئومورفیک در منطقه زحمتکشان کرمان

نویسندگان

1 گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهیدباهنر کرمان

2 گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان

3 استاد ،گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

doi
10.22059/ijswr.2024.379053.669750
چکیده

برای افزایش بهره‌وری از خاک، آگاهی از ویژگی‌های مختلف آن ضروری می‌باشد. هدف این مطالعه بررسی خصوصیات فیزیکی، شیمیایی، کانی‌شناسی رس و میکرومورفولوژی خاک‌های منطقه زحمتکشان استان کرمان و نیز نحوه تشکیل و تکامل خاک‌ها در ارتباط با سطوح مختلف ژئومورفیک در منطقه بوده است. تعداد هفت خاکرخ شاهد از میان 16 خاکرخ حفر شده بر روی سطوح مختلف ژئومورفیک شامل (دشت سر  سنگی (1خاکرخ)، مخروط افکنه (3خاکرخ)، پلایا (2خاکرخ) و دشت دامنه‌ای (1خاکرخ)) انتخاب، نمونه برداری و تشریح شدند.  تعداد 37 نمونه‌ خاک تحت آنالیزهای آزمایشگاهی، کانی‌شناسی رس و میکرومورفولوژی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که از واحد دشت سر سنگی و مخروط ‌افکنه به سمت پلایا، بافت خاک سنگین‌تر و میزان رس از 3درصد به 46 درصد و هدایت الکتریکی خاک از 9/0 دسی‌زیمنس بر متر به 333 دسی‌زیمنس بر متر افزایش یافته است. نتایج رده‌بندی خاک‌ها براساس سیستم رده‌بندی آمریکایی نشان‌دهنده دو رده اریدی‌سولز و انتی‌سولز و براساس سیستم طبقه‌بندی جهانی نشان دهنده پنج گروه مرجع جیپسی‌سولز، کمبی‌سولز، سولونچاکز، کلسی‌سولز و رگوسولز می‌باشد. نتایج کانی‌شناسی رس، حضور کانی‌های ایلیت، کلریت، اسمکتیت، کائولینیت و پالیگورسکیت را نشان می‌دهد. ایلیت و کلریت کانیهای غالب در سطوح ژئومورفیک بالادست و کانی اسمکتیت احتمالا به دلیل تغییر شکل پالیگورسکیت به اسمکتیت در اثر رطوبت بالا در سطح ژئومورفیک پلایا غالب میباشد. مطالعات میکرومورفولوژیکی نشان‌دهنده انواع عوارض خاکساخت  گچ و نمک شامل پوشش‌، پرشدگی‌، اشکال عدسی شکل و صفحات درهم تنیده  گچ و پوشش‌های نمک است. نتایج این مطالعه حاکی از تاثیر پستی و بلندی به عنوان مهمترین عامل در تشکیل و تکامل خاک‌های منطقه زحمتکشان می‌باشد.