گذار به دانشگاه 4.0 : طراحی چارچوب فناوری‌های نوظهور و الگوهای فناورانه کاربردی در دانشگاه

نویسندگان

1

2 دانشگاه آزاد اسلامی

3 دانشگاه آزاد اسلامی

4

5 دانشگاه جامع امام حسین

doi
10.22034/hel.2025.2068768.2109
چکیده

هدف: دانشگاه‌ها برای بقا، رقابت‌پذیری و پیشرفت در عصر انقلاب صنعتی چهارم، ناگزیر از انطباق با فناوری‌های نوظهور و بهره‌گیری از ظرفیت‌ها آن‌ها هستند. روش پژوهش: این پژوهش از نوع مطالعات کیفی بوده و با استفاده از روش فراترکیب و مرور نظام‌مند منابع علمی نمایه‌شده در پایگاه وب آو ساینس انجام شد. در مجموع، 273 مقاله با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA مورد تحلیل عمیق قرار گرفت و داده‌های مورد نیاز برای پاسخگویی به پرسش‌های پژوهش استخراج شد. یافته‌ها: نتایج تحلیل کیفی نشان داد که از میان ۱۹۵ کد باز، 55 کد محوری استخراج شد. سپس با استفاده از کدگذاری گزینشی، چارچوب «فناوری‌های نوظهور و الگوهای فناورانه کاربردی در دانشگاه در عصر انقلاب صنعتی چهارم» تدوین گردید. این چارچوب شامل 10 دسته اصلی است: 1) امنیت سایبری، 2) تولید، 3) حسگرها، 4) داده، 5) رایانش، 6) روابط انسانی، 7) شبکه، 8) مدل‌سازی و شبیه‌سازی، 9) الگوها و مدل‌های هوشمند آموزش/یادگیری و 10) محیط هوشمند. همچنین کاربردهای هر یک از این دسته‌ها در محیط دانشگاهی تبیین شد. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش با شناسایی و طبقه‌بندی فناوری‌های نوظهور و الگوهای فناورانه کاربردی در دانشگاه‌ها، به درک بهتر ظرفیت‌ها و پیامدهای تحولات ناشی از انقلاب صنعتی چهارم در آموزش عالی کمک می‌کند. چارچوب ارائه‌شده می‌تواند علاوه بر هدایت پژوهشگران در انجام مطالعات کاربردی، راهنمایی عملی برای سیاست‌گذاران و مدیران دانشگاهی در توسعه زیرساخت‌ها، بازنگری برنامه‌های درسی و ارتقای کیفیت نظام آموزش عالی باشد.