درک ریشه‌های بیکاری سیستماتیک در میان دانش‌آموختگان دکتری رشته‌های علوم انسانی: تحلیلی جامع از عوامل مؤثر

نویسندگان
doi
10.22034/hel.2026.2066445.2099
چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر بیکاری سیستماتیک دانش‌آموختگان دکتری رشته‌های علوم انسانی انجام شد. روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد کیفی و با بهره‌گیری از روش فراترکیب اجرا شد. در این راستا از میان ۱۵۶ مقاله شناسایی‌شده، ۳۶ مقاله به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و در سه سطح کدگذاری باز، محوری و انتخابی مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها: تحلیل داده‌ها به استخراج ۱۰۱ کد مفهومی و طبقه‌بندی آن‌ها در سه مقوله اصلی منجر شد: 1) ساختار و سیاست‌های کلان بازار کار، 2) نظام حکمرانی و آموزش عالی، 3) عوامل فردی، فرهنگی و اجتماعی. این مقوله‌ها شامل زیر مقوله‌هایی نظیر ساختارها و چالش‌های بازار کار، چارچوب‌های قانونی و اداری، محدودیت‌های سیاست‌گذاری و تأمین مالی بازار کار، ضعف حکمرانی، سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی کلان در آموزش عالی، ناکارآمدی نظام آموزش عالی و عدم انطباق با نیازهای بازار کار، نقش و عملکرد اعضای هیئت ‌علمی، عوامل فردی و روان‌شناختی، عوامل فرهنگی و اجتماعی و نیز نقش شبکه‌های ارتباطی و سرمایه اجتماعی هستند. نتیجه‌گیری: بیکاری سیستماتیک دانش‌آموختگان دکتری رشته ­ های علوم انسانی پدیده‌ای پیچیده و چندوجهی است که ریشه در کاستی‌های نظام آموزش عالی، ساختار بازار کار و عوامل فردی و اجتماعی دارد؛ بنابراین، کاهش و مدیریت این نوع بیکاری مستلزم اتخاذ راهبردهای هماهنگ و اقدامات مؤثر در سطوح فردی، نهادی و ساختاری است.