ارزیابی مدیریت مصرف آبِ آبیاری گندم در کشور با رویکرد کاهش سطح زیرکشت و ارتقای بهره‌وری آب

نویسندگان

1 بخش تحقیقات آبیاری و فیزیک خاک، موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

2 بخش تحقیقات آبیاری و زهکشی، موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.

doi
10.22059/ijswr.2024.380800.669778
چکیده

همواره مصرف آب و عدم تناسب سطح زیرکشت و مقدار آب در دسترس در بخش کشاورزی و یا عدم تناسب عرضه و تقاضای آب دغدغه کشاورزان و مدیران کشاورزی بوده است. امنیت غذایی پایدار با عنایت به رشد و تغییر ذائقه مردم هم مزید بر این نگرانی است. از‌این‌رو، با توجه به تعیین کلاس تناسب اراضی و درصد مساحت هر یک از کلاس‌های S1، S2، S3 و N در کشور، مقدار عملکرد، حجم آب آبیاری، پتانسیل تولید، درآمد و هزینه در هر یک از این اراضی برای گندم تعیین و بر اساس آن شاخص‌‌های بهره‌وری فیزیکی (WPPa)، اقتصادی (WPEa)، نسبی فیزیکی (KWPp) و نسبی اقتصادی (KWPe) آب محاسبه گردید. بر اساس نتایج ارزیابی تناسب اقتصادی اراضی با تناسب S3 و N حذف گردید. سپس با استفاده از شاخص‌های بهره‌وری آب، حجم آب آبیاری مورد نیاز برای جبران کاهش عملکرد ناشی از کاهش سطح زیرکشت، محاسبه و راه‌های جبران کاهش عملکرد در اراضی با تناسب S1 و S2 بررسی شد. نتایج نشان داد سطح زیرکشت گندم 989 هزار هکتار، عملکرد گندم 1184 هزار تن، حجم آب آبیاری 138/5 میلیارد مترمکعب کاهش و شاخص‌های WPPa، WPEa، KWPp و KWPe به‌ترتیب 41، 47، 12 و 39 درصد افزایش یافتند. اگر در اراضی با تناسب S1 و S2 راندمان کاربرد آب آبیاری 16 افزایش یا مقدار آب آبیاری 76 میلی‌متر کاهش و یا مدیریت‌‌ زراعی به اندازه 9 تا 14 درصد عملکرد را افزایش دهد، کاهش عملکرد ناشی از کاهش سطح زیرکشت گندم جبران می‌گردد.