مدیریت یکپارچه منابع آب در بخش‌های کشاورزی، شرب و صنعت با استفاده از نرم‌افزار WEAP (مطالعه موردی: استان قم)

نویسندگان

1 بخش تحقیقات جنگل ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان قم، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،قم

2 بخش تحقیقات جنگل ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان قم، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، قم، ایران

3 گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکده مهندسی فناوری کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران

doi
10.22059/ijswr.2024.373550.669675
چکیده

در شرایط کمبود آب به‌علت وقوع خشک‌سالی‌های پی‌درپی و یا رشد جمعیت، مدیریت منابع محدود آب برای افرایش بهره‌وری و استفاده بهینه از آنها لازم بوده و الگوهای مدیریتی و تخصیص آب به بخش‌های مختلف باید مورد بازبینی قرار گیرند. در این تحقیق از ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی و ارزﯾﺎﺑﯽ منابع آب (WEAP) جهت ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ، ﺑﻬﯿﻨﻪﺳﺎزی و ﺷﺒﯿﻪﺳﺎزی ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در استان قم استفاده گردید. مدل مبتنی بر گره‌های عرضه و تقاضای آب شامل: نیاز شرب شهری و نیاز آبیاری کشاورزی به عنوان گره‎های تقاضا و رودخانه‌ها و منابع زیرزمینی به عنوان گره‌های عرضه برای دوره 20 ساله (2020 تا 2039) طراحی و بر این اساس چهار سناریو تعریف گردید. نتایج نشان داد، سیاست‌های دو مؤلفه اصلی مدیریتی یعنی کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی با نرخ سالانه دو درصد و تصفیه فاضلاب با نرخ سالانه یک درصد قادر است، علاوه بر تأمین تقاضای آبی استان، سفره‌های آب زیرزمینی را با نرخ رشد سالانه یک درصد احیا نماید. با اجرای سیاست‌های سناریوی مدیریتی سطح «3» در انتهای دوره چشم‌انداز، مصرف آب در بخش کشاورزی بدون کاهش سطح زیر کشت یا عملکرد، تا 50 درصد کاهش یافته و بازده مصرف آب به همین میزان افزایش و آبخوان استان به میزان 20 درصد احیا خواهد شد. اگر وضعیت فعلی (سناریوی مرجع) دنبال شود، با توجه به افزایش طبیعی تقاضای آب به دلیل رشد جمعیت و صنعت، حتی با وجود دوره‌های ترسالی پیش‌رو، در منابع آبی تجدیدپذیر حدود 40 درصد کسری ایجاد خواهد شد.