زمین‌شناسی، کانی‌شناسی، زمین‌شیمی و الگوی تشکیل کانسار سولفات سدیم گرماب، خاور سمنان

نویسندگان

1 گروه پترولوژی و زمین‌شناسی اقتصادی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

2 گروه پترولوژی و زمین‌شناسی اقتصادی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

3 گروه پترولوژی و زمین‌شناسی اقتصادی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

doi
10.22071/gsj.2024.445096.2135
چکیده

واحدهای زمین‌­شناسی منطقه‌ گرماب شامل سنگ‌های آذرآواری، آتشفشانی، رسوبی و تبخیری ائوسن، واحدهای رسوبی- تبخیری الیگوسن و میوسن است. واحدهای چینه‌شناسی در برگیرنده‌ سولفات سدیم، شیل، سیلتستون، مارن و مارن­‌های ژیپس‌دار ائوسن بالایی هستند، که در این میان واحد شیل خاکستری تیره بیشترین همیافتی را با سولفات سدیم دارد. مقادیر MgO،  CaO و Na2O در شیل‌های ‌گرماب بیشتر از NASC (شیل آمریکای شمالی) است که نشان از ته‌نشست آن‌ها در یک محیط دریایی کم‌ژرفا و بسته دارد. سولفات سدیم گرماب تحت شرایط آب و هوایی گرم و خشک، در عرض‌­های جغرافیایی 25 تا 40 درجه‌ شمالی و عملکرد سیالات گرمابی مرتبط با فعالیت‌های آتشفشانی ائوسن که از طریق گسل­‌های اُریب لغز فعال به کف حوضه می‌رسیدند، نهشته شده است. با توجه به کانی‌شناسی کانسار گرماب (گلوبریت، انیدریت، ژیپس و هالیت) شوراب‌های دریایی، غنی از کلسیم، سدیم، کلر و سولفات بوده است. لایه‌های رسوبی- تبخیری به احتمال زیاد در مرحله پس از کافت‌زایی (ریفت‌زایی) و در بخش‌های حاشیه‌ای حوضه‌های رسوبی درون قاره‌ای مرتبط با مناطق فرورانش و یا در بخش‌های مرکزی حوضه‌های کافتی (کششی) کم‌ژرفا در زمان‌هایی که بستر حوضه دچار بالاآمدگی ‌شده است، نهشته شده‌اند. سولفات سدیم گرماب در دسته نهشته‌های تبخیری دریایی طبقه‌بندی می‌شود که در یک حوضه‌ کم‌ژرفای درون قاره‌ای تشکیل شده است.