فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

امروزه اراضی مرتعی وسیعی تغییر کاربری یافته‌اند که این تغییرات تهدیدی جدی برای سلامت زیست‌بوم خاک محسوب می‌شوند. در این پژوهش اثر تغییر کاربری روی برخی مشخصه‌های زیستی خاک در مراتع منطقه سهرین استان زنجان مورد مطالعه قرار گرفت. آزمایشی فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی اجرا شد و 24 نمونه‌ خاک از سه منطقه شامل اراضی با کاربری مرتع، اراضی که در کمتر از 10 سال گذشته از مرتع به کشاورزی تغییر کاربری یافته-اند و اراضی که بیش از 30 سال از مرتع به کشاورزی تغییر کاربری یافته‌اند از دو عمق صفر تا 15 و 15 تا 30 سانتی‌متر جمع‌آوری شدند. نتایج نشان داد که تنفس پایه میکروبی خاک، تنفس تحریک شده با بستره، زیست‌توده میکروبی، میزان فعالیت آنزیم‌های اوره‌آز، فسفاتاز اسیدی و قلیایی، ماده آلی، نیتروژن کل، فسفر قابل جذب، نسبت کربن به نیتروژن و سهم میکروبی در اراضی مرتعی بیش از سایر کاربری‌ها بود. جمعیت ریزجاندارن حل‌کننده فسفات در کاربری کشاورزی (کشت بیش از 30 سال) بیشتر از سایر کاربری‌ها بود. مقادیر بالاتری از سهم متابولیک و سهم تنفس میکروبی که نشان‌دهنده اختلال در زیست‌بوم خاک هستند در کاربری کشاورزی با تاریخچه تغییر کاربری کمتر از 10 سال مشاهده شد. بنابراین، تغییر کاربری اراضی سبب تحت فشار قرار دادن عملکرد زیست‌بوم شده و درنتیجه کاهش کیفیت زیستی خاک را به همراه دارد. در بلند‌مدت با تغییر کاربری از مرتع به کشاورزی وضعیت زیستی خاک بهبود یافت؛ اما همچنان با وضعیت پایه‌ و ایده‌آل خود تفاوت قابل‌توجهی نشان می‌دهد.