الگوی کانی‌زایی مس بر اساس داده‌های کانی‌شناسی، دگرسانی، زمین‌شیمی و میانبارهای سیال در جنوب مامونیه، بخش میانی کمربند ماگمایی ارومیه- دختر، ایران

نویسندگان

1 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

2 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

3 دانشکده زمین‌شناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22071/gsj.2024.424348.2122
چکیده

منطقه مطالعاتی در بخش میانی کمربند ماگمایی ارومیه- دختر و جنوب شهر مامونیه قراردارد. توده‌های نفوذی الیگومیوسن منطقه با ترکیب گابرو، دیوریت،گرانودیوریت و مونزونیت با ماهیت کالک­‌آلکالن، دارای ویژگی‌های شاخص مناطق فرورانش حاشیه قاره همچون غنی‌شدگی از عناصر HFSE و تهی‌شدگی از عناصر LILE هستند. دگرسانی­‌های گسترده سیلیسی، پروپلیتی-کلریتی، سریسیتی، آرژیلیک، کربناتی و تورمالینی در مقیاس‌های مختلفی در منطقه دیده می­‌شوند که کانی‌سازی عمدتاً در پهنه‌های (زون‌های) سیلیسی به­‌صورت رگه-رگچه‌های سیلیسی-سولفیدی-اکسیدی روی داده است. کالکوپیریت، پیریت، بورنیت، مگنتیت، اسپیکیولاریت و اکسیدهای تیتانیم کانه‌های اصلی مرحله درون‌زاد و کانه‌های مرحله برون‌زاد-اکسیداسیون شامل کالکوسیت، کوولیت، آزوریت، مالاکیت، کریزوکولا، تنوریت، هماتیت، گوتیت و لیمونیت هستند. مطالعه 138 میانبار سیال دوفازی غنی از مایع و غنی از گاز در کوارتزهای همزاد با کانی­‌سازی نشان‌دهنده دمای همگن شدگی  290-114 C°، شوری سیالات wt% NaCl 11/52-0/8، ژرفایی بین 500 تا 1000 متر زیرسطح ایستابی و فشار هیدرواستاتیک حدود 10مگاپاسکال است. شواهدی مانند میانبارهای با نسبت‌های متفاوت مایع-گاز، همراهی میانبارهای سیال غنی از گاز، کوارتزهای با بافت شانه­‌ای-کوکاد، حضور مسکوویت ریزدانه و ایلیت نشان­‌دهنده جوشش ملایم سیالات است که درکنار فرایندهایی چون اختلاط و رقیق­‌شدگی جزئی سیالات و ناپایداری کمپلکس­‌های سولفیدی موجب نهشته شدن کانی‌­های مس مرتبط با سیستم کانی‌­سازی اپی­‌ترمال نوع سولفیداسیون پایین در منطقه شده است.