فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ارزیابی کیفیت خاک و شناسایی شاخص‌های کلیدی با حدود بحرانی آن‌ها برای حفظ عملکرد طبیعی خاک و بهره‌وری محصولات به‌ویژه برنج، بسیار مهم است. هدف از این پژوهش تعیین حداقل ویژگی‌های مؤثر بر کیفیت خاک (MDS) بر اساس ویژگی‌های لندفرم‌ها و تعیین حدود بحرانی آن‌ها بر اساس عملکرد برنج در شهرستان لنگرود استان گیلان می‌باشد. به این منظور 80 نمونه خاک مرکب از سه لندفرم کوهستان، دشت آبرفتی و اراضی ساحلی از عمق صفر تا 30 سانتی‌متر جمع‌آوری شد و در مجموع 17 ویژگی فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک اندازه‌گیری شد. ویژگی‏های MDS در هر لندفرم با استفاده از داده‌های کمکی استخراج‌شده از مدل رقومی ارتفاع (DEM) و مقادیر ارزش نرم ویژگی‌های خاک به دست آمد. در نهایت شاخص کیفیت تجمعی (IQI) برای هر لندفرم محاسبه شد. نتایج نشان داد که درصد رس، کربن آلی، پتاسیم قابل‌استفاده، تنفس میکروبی خاک و فسفاتاز ویژگی‌های مؤثر بر کیفیت خاک و عملکرد محصول در هر سه لندفرم می‌باشند. همچنین پتاسیم قابل‌استفاده در هر سه لندفرم اراضی ساحلی (87/0=R2)، دشت آبرفتی (85/0=R2) و کوهستان (90/0=R2) بالاترین همبستگی با عملکرد برنج را نشان داد. حد پایین و بالای شاخص کیفیت خاک در اراضی ساحلی به ترتیب 39/0 و 65/0، در دشت آبرفتی 56/0 و 76/0 و در کوهستان 41/0 و 73/0 برای رسیدن به 40 و 80 درصد عملکرد نسبی بدست آمد. بیشترین همبستگی بین شاخص کیفیت خاک و عملکرد نسبی (87/0=R2) برای شالیزارهای کوهستان به دست آمد. پهنه‌بندی‏ها نشان داد که شالیزارهای کم بازده در مناطق ساحلی قرار داشته و از کمترین میانگین شاخص کیفیت خاک برخوردار هستند که به دلیل بافت سبک‏تر خاک و مجاورت با دریای خزر است. در مقابل شالیزارهای کوهستان با بیشترین میانگین شاخص کیفیت خاک، از بیشترین مقدار عملکرد محصول برخوردار هستند. بنابراین تعیین حدود بحرانی ویژگی‏های مؤثر بر کیفیت خاک به عنوان تابعی از عملکرد برنج، در بهبود شیوه‏های مدیریتی و بهره‌وری پایدار اراضی شالیزاری کاربرد دارد.