کاربرد زمیندما- فشارسنجهای کلینوپیروکسنی بر روی سنگهای گابرو/دیوریتی همراه با استوک گرانیتوییدی گودحوض (سیاه کوه)، بافت، کرمان
نویسندگان
1 گروه زمینشناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران
2 گروه زمینشناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران
3 گروه کانیشناسی- سنگشناسی- زمینشناسی اقتصادی، دانشکده زمینشناسی، دانشگاه آریستوتل، تسالونیکی، یونان
4 گروه زمینشناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران
5 گروه علوم زمین، دانشگاه لیون، لیون، فرانسه
doi
10.22071/gsj.2024.445550.2136چکیده
توده گرانیتوییدی گودحوض به سن ژوراسیک پیشین (حدود 180 میلیون سال پیش) بهطور عمده متشکل از یک بخش دیوریتی- گرانودیوریتی (دیوریت، کوارتز دیوریت- مونزونیت، کوارتز مونزونیت و گرانودیوریت) به همراه یک بخش کوچک گرانیتی (گرانیت، آلکالی فلدسپارگرانیت، آپلیت و پگماتیت) است که با یک بخش کوچک پیشرس گابرویی همراهی میشود. این توده در جنوب نوار دگرگونی سنندج- سیرجان در جنوب خاور ایران در منطقه دهسرد بافت در استان کرمان، به شکل یک استوک گرانیتوییدی بیضوی در سنگهای دگرگونی پالئوزوییک بالایی و سنگهای آذرین- رسوبی تریاس نفوذ کرده است. توالی سنگی ژوراسیک متشکل از شیل، ماسهسنگ و کنگلومرا و آهکهای کرتاسه زیرین بر روی توالی تریاس قرار گرفتهاند و هیچ اثری از نفوذ توده در آنها وجود ندارد. بافت کلی توده گرانیتوییدی از نوع دانهای ناخودشکل متوسط تا درشتدانه است ولی در نمونههای گرانیتی- آلکالی گرانیتی، بافتهای میکروگرانوفیری، پرتیتی، میکروگرافیکی و میرمکیتی نیز دیده میشود. کانیهای اصلی سازنده این سنگها در نمونههای گابرو/دیوریتی شامل الیوین، کلینوپیروکسن، ارتوپیروکسن، آمفیبول، بیوتیت و پلاژیوکلاز و در نمونههای گرانودیوریتی- گرانیتی شامل، آمفیبول، بیوتیت، پلاژیوکلاز، آلکالی فلدسپار و کوارتز هستند. از کانیهای فرعی نیز میتوان به زیرکن، آپاتیت، کانیهای کدر (اپک) و اسفن و از کانیهای ثانویه میتوان به ترمولیت-اکتینولیت، کلریت، اپیدوت، کلسیت، سریسیت و کانیهای رسی اشاره کرد. از شیمی کلینوپیروکسن به عنوان سازنده اصلی نمونههای گابرو/دیوریتی برای بررسی ماهیت و محیط زمینساختی تشکیل ماگما و شرایط فیزیکوشیمیایی تبلور (دما، فشار و فوگاسیته اکسیژن) در سنگهای مافیک- حدواسط توده استفاده شده است. کلینوپیروکسنهای این سنگها از نوع کلسیک با ترکیب دیوپسید- اوژیت- سالیت و متعلق به سری ماگمایی کالکوآلکالن نوع I مناطق فرورانش هستند. برآوردهای دما-فشارسنجی براساس زمیندما-فشارسنجهای مختلف کلینوپیروکسنی بیانگر دماهای 800 تا 1300 درجه سانتیگراد در فشارهای 4 تا 12 کیلوبار منطبق بر فشارهای اعماق 16 تا 50 کیلومتری برای تبلور این کانی در شرایط فوگاسیته متوسط تا بالای اکسیژن در اعماق 50 تا 16 کیلومتری در پوسته زیرین تا میانی است.