ارزیابی پتانسیل برداشت پایدار از آب زیرزمینی دشت تبریز جهت مصارف آبیاری با تأکید بر صیانت از منابع آب

نویسندگان

1 گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 دانشیار، گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 گروه مهندسی آب- دانشکده کشاورزی- دانشگاه تبریز- تبریز- ایران

4 دانشجوی دکترا، گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

doi
10.22059/ijswr.2024.373731.669676
چکیده

مقدار تخلیه آب زیرزمینی توسط چاه‌ها و قنات‌های شناسایی شده در دشت تبریز 134میلیون مترمکعب در سال است. با توجه به هیدروگراف رسم شده برای دشت تبریز تراز سطح آب زیرزمینی برای 16 سال آماری (1400-1384)، 394/1متر و در سال آبی (1400-1399)، 088/0متر افت داشته است. نتایج محاسبه بیلان آبی منطقه نشان داد که دشت در وضعیت عدم تعادل بیلان است و کسری مخزن 74/22 میلیون مترمکعب برآورد شد. نتایج مطالعات انجام‌شده نشان می‌دهد که یکی از عوامل مهم کمبود آب، روی آوردن به کشت‌هایی با نیاز آبی زیاد است. برای رسیدن به حد برداشت پایدار هفت سناریو بر روی الگوی کشت حاکم در منطقه اعمال گردید که از بین آن‌ها چهار سناریو 1) تأمین 80 درصد نیاز آبی محصولات به جای تأمین نیاز آبی کامل، 2) تأمین نیاز آبی کامل همزمان با کاهش 20 درصد سطح زیر کشت محصولات، 3) تأمین 90 درصد نیاز آبی  محصولات همزمان با کاهش 10 درصد سطح زیر کشت آنها، 4) محصول پیاز از الگوی کشت به خاطر نیاز آبی بالا حذف و کاهش 10 درصد سطح زیر کشت یونجه و در مقابل افزایش 10 درصد سطح زیر کشت نخود و سبزیجات مورد قبول واقع شدند که تقریباً تناسب زیادی با مقدار حد برداشت پایدار دارند. نتایج نشان داد که مهمترین راهکار جهت بهره‌برداری بهینه از آب، مدیریت در مصرف آب است و در بخش کشاورزی تغییر الگوی کشت بر اساس تغییر در سطح زیر کشت و تأمین نیاز آبی محصولات راهکار مناسبی برای اصلاح الگوی مصرف آب می‌باشد.