ردپای خرطوم‌داران میوسن در نهشته‌های سازند سرخ بالایی، شمال آوج، ایران مرکزی

نویسندگان

1 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

2 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

3 معاونت پژوهشی، دانشکده مهندسی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

doi
10.22071/gsj.2023.404716.2096
چکیده

در رخنمونی از بخش زیرین سازند سرخ بالایی (میوسن میانی-پسین) در شمال شهر آوج، واقع در استان قزوین و به ستبرای 135 متر، مجموعه‌ای از ردپاهای خرطوم‌داران (فیل‌ها) یافت شد. این ردپاها به صورت فرورفته در سطح بالایی رسوب حفظ شده‌اند و به شکل اثری گرد با حاشیه صاف تا برجسته یا با انباشتی از رسوب در بخش پیشانی رد پاها می‌باشند. در برخی از ردها اثر پنج انگشت نیز قابل مشاهده است. در بیشتر لایه‌ها ردپاها به تعداد زیاد برجای مانده‌اند که نشان دهنده‌ حرکت گله‌ای فیل‌ها هستند. این ردپاها از دیدگاه ایکنوتاکسونومیک اثرجنس و اثرگونه Proboscipeda enigmatica تشخیص داده شدند. ردپاها  در دو گروه اندازه‌ای کوچک (cm 15) و بزرگ (cm 25) بوده و براساس روابط هندسی (ژئومتریک) بلندی شانه فیل‌های بزرگ 140 تا 170 سانتی‌متر و افراد کوچک 76 تا 106 سانتی‌متر برآورد شد. با توجه به گزارش‌های در دسترس از سنگواره‌ استخوان فیل‌های میوسن در ایران و همچنین الگوی پراکنش خرطوم‌داران در این زمان، به گمان فزون جنس Choerolophodon Schlesinger, 1917 از خانواده  Gomphotheriidae کاندید اصلی اثرساز ردپاهای آوج بوده است. به همراه این ردپاها آثار شنای کروکودیل‌ها و ماهیان نیز یافت شدند که در حوضچه‌های کم‌ژرفای آن زمان زندگی می‌‌کرده‌اند.