حوضه‌های زمین ساخت -رسوبی پیرامون خط درز تتیس کهن در شمال خاور ایران

نویسندگان

1 پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی ایران، تهران، ایران

doi
10.22071/gsj.2023.390324.2074
چکیده

بر پایه شواهد زمین‌ساخت -رسوبی، ده حوضه رسوبی کنترل شده توسط  فرایندهای زمین‌ساختی در اطراف ناحیه خط درز تتیس‌کهن (پالئوتتیس) در شمال خاوری ایران شناسایی شده‌اند. این حوضه­‌ها از پالئوزوییک زیرین تا به امروز در پاسخ به حرکات نسبی ابر قاره­­‌های اوراسیا و گندوانا  شکل گرفته‌اند. حوضه­‌های شناخته شده از قدیم به جدید عبارتند از: 1)  حوضه حاشیه­ غیرفعال پالئوزوییک ایران مرکزی، 2) حوضه سکوی دونین-کربنیفر صفحه توران،  3) حوضه حاشیه قاره­‌ای فعال (گودال اقیانوسی– پیش‌­کمان)،  4)  کمان و حوضه­‌های مرتبط با کمان به سن پرمو تریاس،  5) حوضه‌های پیش‌بوم پیرامونی به سن تریاس بالایی- ژوراسیک زیرین،  6)  حوضه درون‌کوهی ژوراسیک زیرین تا میانی،  ۷) حوضه کافتی ژوراسیک میانی،  ۸) حوضه پیش‌بوم الیگوسن-پلیوسن و ۱۰) حوضه مولاسی پساکوهزادی. هر حوضه، تاریخچه تکاملی منحصر به فرد خود را داراست و در محیط زمین‌ساختی ویژه­‌ای، در جریان تکامل اقیانوس تتیس کهن در شمال ایران، شکل گرفته است.