معرفی و بررسی ساختارهای مرتبط با چینه‌شناسی مکانیکی، گسلش پی‌سنگ و رشد چین در ناحیه چین خورده فارس (مطالعه موردی تاقدیس‌های تخته، نره و کوه لار)

نویسندگان

1 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

2 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

3 مدیریت اکتشاف، شرکت ملی نفت ایران، تهران، ایران

4 مدیریت اکتشاف، شرکت ملی نفت ایران، تهران، ایران

doi
10.22071/gsj.2023.378331.2044
چکیده

سازوکارهای گوناگونی مانند نقش حرکت نمک، نقش سطوح جدایش چندگانه در پوشش رسوبی، تداخل بین فازهای مختلف دگرشکلی و نقش پی‌سنگ در طول چین‌خوردگی در کمربندهای چین­‌خورده - رانده فعال هستند. عملکرد این سازوکارها نقش مهمی در شکل گیری ساختارهای متفاوت و عوارض زمین­‌شناسی در واحدهای زمین­‌شناسی و هندسه ساختمان‌ها دارد. در این پژوهش، چنین ساختارهایی در تاقدیس‌­های تخته، نره و کوه لار در شمال بلندای کهن فارس طی مشاهدات صحرایی معرفی گردیده‌­اند و ویژگی­‌های هندسی تاقدیس­‌ها همچون نسبت چین­‌ها، فاصله محوری و نصف طول موج اندازه­‌گیری و بررسی شده‌­اند. این ساختارها بیشتر شامل چینه­‌های رشدی، ساختارهای مرتبط با سطوح جدایشی کم‌ژرفا از جمله چین­‌های گوش­‌خرگوشی، گسل­‌ها که خود از ساختارهای کنترل­‌کننده هندسه و جنبش‌شناسی (کینماتیک) ساختارها هستند، چشمه‌­های گوگردی مرتبط با عملکرد گسل­‌ها و متاثر از روانه‌شناسی (Rheology) سازند­های منطقه می­‌باشد. بررسی حاضر نشان می­‌دهد که تاقدیس­‌ها با آرایش پلکانی راست‌بر، دارای نسبت شکلی چین کمتر از 10 و جزو چین‌­های جدایشی می‌­باشند که در تشکیل آن‌ها افق‌­های جدایشی نقش داشته‌­اند. تشکیل این تاقدیس‌­ها همزمان اتفاق افتاده که در ادامه به یکدیگر متصل خواهند شد. این تاقدیس‌­ها در ارتباط با گسل­‌های پی‌سنگی هستند. موقعیت این تاقدیس‌­ها از نظر قرار­گیری در بلندا، مناسب حضور هیدروکربن است اما گسلش پی‌سنگی در یال جنوبی چین­‌های مورد مطالعه به‌ویژه تاقدیس تخته ممکن است مخزن را تحت تاثیر قرار دهد. حضور آب‌چاک (water gap) و هواچاک (wind gap) ها در چین‌­های منطقه نشانه بالا آمدگی چین‌­ها و فعال بودن منطقه در حال حاضر است.