سکوهای مختلط کربناته-سیلیسی آواری: مطالعه موردی از سازند گدوان (کرتاسه پیشین) در زیرپهنه فارس داخلی، جنوب ایران
نویسندگان
1 گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 اداره اکتشاف شرکت ملی نفت، تهران، ایران
doi
10.22071/gsj.2023.408546.2101چکیده
سازند گدوان (هوتریوین-بارمین) معرف بخشی از توالی رسوبی کرتاسه زیرین در مناطق مرکزی و خاوری کمربند چینخورده-رانده زاگرس است. مطالعات میدانی رخنمونها و سنگنگاری 30 مقطع نازک از نمونههای این سازند در تاقدیس خانهکت همراه با بررسی نمودارهای گاما-صوتی و 25 مقطع نازک از خردههای حفاری دو حلقه چاه از میدانهای گازی دشتک و بندوبست در زیرپهنه فارس داخلی گویای رویدادهای مهمی در روند تکامل حوضه، بهویژه تغییر نظام رسوبگذاری و نوع سکوی (پلاتفرم) آن زمان است. نکته کلیدی در این میان، تغییر کربناتهای ستبرلایه و کوهساز نئوکومین به تناوب شیل، مارن و سنگ آهکهای نازکلایه سازند گدوان است که نشانه اختلال در تولید کربنات و تغییر ماهیت سکوی فارس است. آشفتگی زیستی شدید و بافت غالبا گلپشتیبان ریزرخسارههای سنگ آهک اسکلتی با حضور قابل توجه نرمتنان، جلبکهای سبز و روزنداران کفزی در تناوبهای آهکی-شیلی سازند گدوان گویای رسوبگذاری آن در یک سکوی مختلط کربناته-آواری است. این سکو نتیجه افزایش ورود آواریها از مناطق جنوبی حوضه زاگرس و تغییر سکوی شیبدار (رمپ) اُاُلیتی-پلوییدی فهلیان به محیطی متشکل از یک تالاب باز و یک فلات قاره گلی است. در بُرشهای زیرزمینی این تغییرات با افزایش قابل توجه پرتو گاما و کاهش مقدار سرعت در نمودارهای ژئوفیزیکی همخوانی دارند. بخش خلیج، معرف واحدهای آهکی محدود در شیلهای سازند گدوان است که از کاهش نسبی واردات آواری و افزایش مقطعی تولید کربنات در سکوی مختلط حکایت میکند. با توجه به آرامش نسبی زمینساختی زیرپهنه فارس داخلی در کرتاسه پیشین، تغییرات یادشده نتیجه اقلیم گرم و مرطوب و افت و خیزهای کوتاهمدت سطح جهانی آب دریاها در آن زمان است.
