شیمی کانی کروم اسپینل در توده اولترامافیک- مافیک سرگز-آب‌شور (سیخوران)، جنوب خاور ایران: رهیافتی بر محیط زمین‌ساختی تشکیل توده

نویسندگان

1 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

2 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

3 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

doi
10.22071/gsj.2022.317848.1960
چکیده

توده اولترامافیک- مافیک سرگز- آب­شور (سیخوران) در جنوب خاور پهنه دگرگونی- ماگمایی سنندج - سیرجان در منطقه اسفندقه در داخل سنگ‌­های دگرگونی پالئوزوییک بالایی- تریاس نفوذ کرده و توسط سنگ‌­های رسوبی ژوراسیک پوشیده شده‌­است. این توده از هارزبورژیت و دونیت پورفیروکلاستی تفاله گوشته‌­ای (واحد تکتونیت)، سنگ­‌های اولترامافیک –مافیک انباشتی لایه‌ای، توده بزرگ گابروی ایزوتروپ و دایک­‌های پراکنده میکروگابرویی-دیابازی تشکیل شده و فاقد بخش‌­های خروجی و رسوبی (دسته دایک‌­های دیابازی، بازالت‌های توده‌­ای و بالشی، هیالوکلاستیت­، چرت، رادیولاریت و آهک پلاژیک) یک مجموعه افیولیتی است. همچنین به صورت یک توده نفوذی بزرگ به درون دگرگونه‌های پالئوزوییک بالایی- تریاس میزبان تزریق شده و سبب ایجاد دگرگونی همبری شدید و ذوب آمفیبولیت‌های میزبان گردیده و از این رو، یک  توالی افیولیتی کامل نیست. دونیت‌های پورفیروکلاستی و اولترامافیک –مافیک‌­های انباشتی لایه‌­ای مهم‌­ترین بخش‌­های این توده هستند. کروم اسپینل با ترکیبات غنی تا فقیر از کروم و منشأهای ماگمایی تا تفال‎ه‌­ای بازماندی در بخش‌­های اولترامافیک گوشته­‌ای و انباشتی لایه‌­ای این توده یافت می­‌شود. بلورهای خودشکل این کانی غالباً با بافت انباشتی توده‌­ای و لایه‌ای در داخل و در بین دانه‌­های الیوین دیده می‌شوند. ترکیب کروم اسپینل در این مجموعه از نوع کرومیت، منیزیوکرومیت، هرسینیت و اسپینل و منطبق با کروم اسپینل­‌های پریدوتیت‌­های تهی شده نواحی فرافرورانشی به ویژه سنگ‌‌های حوضه‌های فرافرورانشی ­کمانی است که با ماگماهای بونینیتی برهم‌کنش داشته‌­اند. برداشت‌ های دقیق صحرایی به همراه نتایج سن­ سنجی ایزوتوپی پیشین و این پژوهش بر روی زیرکن‌های استخراج شده از نمونه پگماتوییدی حاصل از ذوب بخشی آمفیبولیت‌های میزبان توده گابروی ایزوتروپ (187.2 ± 2.6 Ma) نشان می ­دهند که توده اولترامافیک- مافیک آلپی سرگز-آب‌شور به صورت یک ستون (دیاپیر) گوشته­‌ای آستنوسفری در حال صعود و ذوب بخشی در زمان تریاس پسین- ژوراسیک پیشین در یک حوضه کششی فرافرورانشی درون/ پیش­‌کمانی جنینی در داخل نوار دگرگونی- ماگمایی نوع آندی سنندج- سیرجان جایگزین شده است.