فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش با توجه به اهمیت روزافزون مشروعیت استفاده از زور در روابط بین‌الملل و نیز نقش آموزه‌های دینی در تبیین حدود دفاع، به بررسی تطبیقی مفهوم دفاع مشروع در قرآن کریم و منشور ملل متحد پرداخته است. هدف اصلی پژوهش، شناسایی و تحلیل اشتراک‌ها و افتراق‌های مبانی، شرایط و اهداف دفاع مشروع در این دو نظام هنجاری است. پژوهش از نوع کیفی و با رویکرد تطبیقی صورت پذیرفته و جامعه پژوهش شامل آیات مرتبط با قتال و دفاع در قرآن کریم و نیز اسناد و مواد حقوقی مرتبط با دفاع مشروع در منشور ملل متحد و متون معتبر حقوق بین‌الملل بوده است. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل اسناد گردآوری شده و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار و کدگذاری مفهومی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. نتایج پژوهش نشان داد که هر دو نظام بر اصل واکنشی بودن دفاع در برابر تجاوز، ضرورت و تناسب در کاربرد زور تأکید دارند و دفاع مشروع را استثنایی بر اصل منع توسل به‌زور می‌دانند. در عین حال، تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که مبنای مشروعیت دفاع در قرآن کریم عمدتاً بر عدالت، رفع ظلم و حمایت از کرامت انسانی استوار بوده در حالی که در منشور ملل متحد دفاع مشروع بیشتر در چارچوب حفظ حاکمیت دولت‌ها و صیانت از صلح و امنیت بین‌المللی تعریف می‌شود. بر اساس این یافته‌ها می‌توان نتیجه گرفت که میان دو نظام در اصول محدودسازی خشونت همگرایی قابل توجهی وجود دارد، اما تفاوت در مبانی هنجاری و غایات دفاع، دو رویکرد متمایز را شکل داده است.