تغییرات فعالیت آنزیم‌های فسفاتاز اسیدی و قلیایی در خاک‌های آلوده نفتی

نویسندگان

1 گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

4 گروه به‌نژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

5 گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

6 گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی ، کرمانشاه، ایران

doi
10.22059/ijswr.2023.365078.669569
چکیده

هیدروکربن‌های نفتی در خاک می‌توانند ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک را تحت تأثیر قراردهند. در این مطالعه نمونه خاک‌ها از منطقه نفت شهر استان کرمانشاه تهیه شدند که به مدت‌ طولانی تحت آلودگی نفتی بوده‌اند. 120 نمونه خاک از عمق 15-0 سانتی‌متری با سه سطح آلودگی کم (L)، متوسط (M) و شدید (H) جمع‌آوری و ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی این خاک‌ها اندازه‌گیری شد. سپس شمارش باکتری‌ها در محیط کشت‌های NA و CFMM انجام و همبستگی مثبت و معنی‌داری بین جمعیت میکروبی و غلظت نفت مشاهده شد. میانگین درصد نفت اندازه‌گیری شده به روش سوکسله، به ترتیب 03/4، 95/9 و 50/22 درصد برای سطوح L، M و H بود. با افزایش غلظت نفت در نمونه‌های خاک فعالیت آنزیم‌های فسفاتاز اسیدی و قلیایی، افزایش یافت. در همه نمونه‌ها، فعالیت آنزیم‌های فسفاتاز اسیدی از فسفاتاز قلیایی کمتر بود. بیشترین فعالیت آنزیم‌های فسفاتاز اسیدی و قلیایی به ترتیب با مقادیر 78/45 و 90/84 (gPNP.g-1.h-1µ) درخاک‌ با سطح آلودگی بالا به دست آمد. آنالیز رگرسیون نشان داد که درصد نفت، درصد شن و EC با ضریب تبیین 71/0 متغیرهای مؤثر بر فعالیت آنزیم‌های فسفاتاز اسیدی و همچنین درصد نفت و شن نیز با ضریب تبیین 43/0 متغیرهای مؤثر بر فعالیت آنزیم‌های فسفاتاز قلیایی بودند. آنالیز PCA  نیز انجام‌شد و نتایج نشان‌داد که دو مؤلفه اول 68 درصد واریانس بین نمونه‌ها را توجیه کردند. براساس نتایج مشاهده شد که آلودگی نفتی طبیعی و طولانی‌مدت، با گذشت زمان منجر به سازگاری جوامع میکروبی مقاوم به آلودگی شده و تعداد این میکروارگانیسم‌ها و فعالیت آنزیم فسفاتاز افزایش یافته است.