ارائه چارچوبِ هستیشناسی قابلیتهای بلاکچین در سایه پدیدارشدن زمینههای توسعه توکنیزاسیون در چشماندازهای آینده
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
2 استادیار گروه حسابداری واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
3 استادیار گروه حسابداری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
doi
10.22059/frj.2025.388892.1007696چکیده
هدف: بلاکچین بهعنوان نسل جدید فناوری و اطلاعات با ظهور خود، تحولات جدیدی در عرصه سازماندهی دادهها و تراکنشهای معاملاتی بهوجود آورد. این فناوری نوظهور با ایجاد یک سیستم جدیدِ تأیید اعتبار داده، انواع دادهها را بهشکل توکنهای رمز نگاری شده درمیآورد و مبادله بین کاربران را تسهیل میکند. چنین تحولاتی، در کشورهای در حال توسعه همچون ایران با محدودیتهای قانونی و البته شناختی از نظر قابلیتها و زمینههای تبدیل داراییها به توکنها مواجه است؛ به همین دلیل با تمرکز بر فرایند پدیدارشناسی، این مطالعه ضمن شناسایی پیشنیازهای توسعه توکنیزاسیون، قابلیتهای بلاکچین را در یک الگوی ساختاری مبتنی بر سازههای نقاط مرجع استراتژیک تبیین میکند. روش: با مرور پژوهشهای مشابه در فرایند غربالگری محتوایی سیستماتیک، پژوهشهایی با بیشترین مشابهت با دو پدیده این مطالعه ارزیابی شدند تا براساس تعیین دو بُعدِ محوری پیشنیازهای زمینهای توسعه توکنیزاسیون، سازههای الگوی اولیه نقاط مرجع استراتژیک تعیین شوند. سپس با قرار دادن این دو زمینه شناسایی شده در دو محور عمودی و افقی، سؤالهای مصاحبه، برای تعیین کدهای باز تدوین شد تا طی ۱۶ مصاحبه با کنشگران، مشخص شود که چه مضامین گزارهای پدیدار خواهد شد. در ادامه نیز با تناسبسازی مضامین گزارهای بهشکل مفاهیم هممعنا و حذف زوائد تکراری، مضامین نهایی برای مقولهبندی ساختاریِ الگوی نهایی مرجع استراتژیک از طریق چکلیستهای ارزیابی امتیازی سلسلهمراتبی مشخص شدند. یافتهها: با مرورِ ۹ پژوهش مشابه، ابتدا پیشنیازهای توسعه سازوکارهای توکنیزاسیون، بهعنوان محورهای اصلی الگوی اولیه مرجع استراتژیک، بهصورت ایجاد ماتریس دو بُعدی بهصورت عمودی و افقی تعیین شدند. نتایج مطالعه براساس شناسایی دو زمینه «پشتیبانی سایبری» و «پشتیبانی نهادی» از طریق مرور نظاممند پژوهشهای مشابه، به ۲۶۱ کد باز براساس ۱۶ مصاحبه انجامید که در قالب ۲۵ مضمون گزارهای دستهبندی شد. در نهایت با انجام مقیاسبندی امتیازی، از مجموع ۲۵ مضمون گزارهای، ۴ مقوله با عناوین «قابلیت توکنِ استیکینگ»، «قابلیت توکنِ بایننس کوین»، «قابلیت توکنِ استیبل کوین» و «قابلیت توکن اوراق بهادار»، بنیان الگوی نهایی ماتریس نقاط مرجع استراتژیک را پایهریزی کردند. نتیجهگیری: این مطالعه به سیاستگذاران و توسعهدهندگان هنجارهای تراکنشهای مالی مبتنی بر بستر دیجیتال کمک میکند تا با فاصلهگرفتن از نگاه تکبعدی، مبنی بر نادیدهانگاشتن صِرف این قابلیت در دنیای پُرفناورانه امروز، ظرفیتهایی از قابلیتهای تفکیک شده بلاکچین را که میتواند به پویایی نظام اقتصادی جهت تبادلات مالی کمدردسرتر کمک کند، مدنظر قرار دهند و سازوکارهایی را برای آزادی بیشتر معاملهگران در نظر گیرند. در واقع، بر اساس نتایج کسب شده، به سیاستگذاران و توسعهدهندگان هنجارهای تراکنشهای مالی مبتنی بر بستر دیجیتال توصیه میشود که با فاصله گرفتن از نگاه تکبعدی مبنی بر نادیدهانگاشتن صِرف این قابلیت در دنیای پُرفناورانه امروز، ظرفیتهایی از قابلیتهای تفکیک شده بلاکچین را که در این مطالعه مشخص شده است، مدنظر قرار دهند. ظرفیتهایی که میتواند به پویایی نظام اقتصادی جهت تبادلات مالی کمدردسرتر، حتی با وجود تحریمهای مالی بدون واسطه کمک کند و این آزادی عمل را به معاملهگران بدهد تا با انتخاب سبد مناسب از تبادلات مالی، به بازدههای با ریسک کمتر دست یابند.