فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: نکول بدهی‌های دولتی، همیشه بخشی از تاریخ اقتصادها بوده و در ادبیات بحران‌های مالی، به‌ویژه در تحلیل عوامل تعیین‌کنندۀ این نکول‌ها، همواره در کانون توجه قرار گرفته است. با این حال، اگر به موارد قبلی نکول بدهی‌های دولتی در اقتصادها نگاهی بیندازیم، عموماً آن‌ها با بحران‌های بانکی یا ارزی همراه بوده‌اند. در واقع، در برخی موارد، هر سه بحران در یک بازۀ زمانی رخ داده‌اند. هدف اصلی این مقاله، بررسی نحوۀ اثرگذاری و علیت میان بحران‌های سه‌گانه در اقتصاد ایران با کسری بودجه است؛ به‌طوری که شناسایی نحوۀ اثرگذاری بحران‌های سه‌قلو بر کسری بودجه و تعیین جهت سرریزشوندگی از بحران‌های سه‌قلو بر کسری بودجه، موجب می‌شود که بودجۀ دولت، به تغییرات شرایط انعطاف‌پذیری زیادی از خود نمایش دهد. به عبارتی، تعیین جهت علیت بحران‌های سه‌قلو به‌سمت کسری بودجه، به‌عنوان یک سیستم هشدار برای دولت عمل خواهد کرد؛ از این رو هدف پژوهش حاضر، بررسی ارتباط میان بحران‌های سه‌قلو و کسری بودجه در سطوح مختلف بحران در گذر زمان است. روش: این پژوهش از نظر ماهیت کاربردی و از لحاظ هدف اکتشافی است. داده‌ها به‌صورت کتابخانه‌ای اسنادی جمع‌آوری شده است. بازۀ زمانی پژوهش حاضر از سال ۱۳۷۰ تا سال ۱۴۰۱ (۳۲ سال) بوده است. برای برآورد مدل، از نرم‌افرازهای متلب و R بهره گرفته شده است. با استفاده از رویکرد TVPFAVAR به بررسی نحوۀ اثرگذاری بحران‌های سه‌قلو بر کسری بودجه، در سه بازۀ زمانی کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت اقدام شد. با استفاده از رویکرد TVP-Quantile VAR علیت میان بحران‌های سه‌قلو با کسری بودجه بررسی شد. متغیرهای پژوهش و نحوۀ محاسبۀ آن‌ها عبارت‌اند از: کسری بودجه (تفاوت هزینه‌ها از درآمدهای دولت به‌عنوان کسری بودجه)، بحران بدهی دولت (شاخص نسبت بدهی کل به تولید ناخالص داخلی)، بحران ارزی (شاخص فشار نرخ ارز) و بحران بانکی (شاخص فشار بازار پول). یافته‌ها: با استفاده از تخمین مدل TVP-FAVAR در نرم‌افزار متلب، نتایج تحلیل واکنش آنی متغیرهای مدل روی کسری بودجه در گذر زمان ارائه شده است. در مدل‌های TVP-FA-VAR شوک متغیرهای توضیحی، زمانی بر متغیر وابسته (در پژوهش حاضر بحران‌های سه‌گانه)، تأثیر معناداری دارد که نمودار شوک آنی متغیر غیرشکنندۀ مذکور یا در زیر نقطۀ تعادلی (نقطه تعادلی عدد صفر است) یا در روی نقطۀ تعادلی باشد. نتایج مدل TVPFAVAR بیانگر این واقعیت بود که بحران‌های سه‌قلو در طول زمان، موجب افزایش کسری بودجه شده‌اند. بر اساس نتایج، بحران بدهی دولت با میانگین ضریب اثرگذاری 36/1 درصد سالانه، بحران بدهی ارزی با ضریب 049/0 درصد سالانه و بحران بانکی با ضریب اثرگذار 7813/0 درصد سالانه، موجب بدتر شدن سطح کسری بودجۀ دولت شده‌اند. بر اساس نتایج، بحران بدهی دولت، بیش از سایر بحران‌ها بر کسری بودجۀ دولت اثرگذار است. نتیجه‌گیری: برای بررسی ارتباط بین متغیرها، از رویکرد الگوی TVP-Quantile VAR بهره گرفته شد. بر اساس نتایج، در شرایطی که سطوح نااطمینانی پایین (صدک ۵ نااطمینانی) باشد، جهت علیت از سوی بحران‌های سه‌قلو، به‌سمت کسری بودجه است. در شرایطی که سطوح نااطمینانی متوسط (صدک ۵۰ نااطمینانی) باشد، جهت علیت از سمت بحران بدهی دولت و ارزی، به‌سمت کسری بودجه و بحران بانکی است. در شرایطی که سطوح نااطمینانی بالا (صدک ۹۵ نااطمینانی) باشد، برخلاف حالات پیشین، جهت علیت تغییر می‌کند و از کسری بودجه و بحران بدهی دولت، به‌سمت بحران ارزی و بانکی می‌رود. مدل TVPFAVAR سه سطح تجزیه و تفکیک به دوره‌های زمانی کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت را نشان داد. همچنین، هم‌حرکتی و هم‌بستگی میان بحران‌های سه‌قلو در بازه‌های زمانی مختلف بررسی شد. نتایج نشان داد که هرچه به‌سمت دورۀ زمانی بلندمدت حرکت کنیم، وابستگی میان بحران‌های سه‌قلو و کسری بودجه بیشتر می‌شود و این وابستگی و هم‌حرکتی در نوسان‌های بحران بدهی دولت شدیدتر است. بر اساس نتایج پژوهش، میان نوسان‌های نرخ ارز و بودجۀ دولت، هم‌بستگی مثبت وجود دارد و این هم‌بستگی در بلندمدت افزایش می‌یابد. بر همین اساس، نوسان‌های نرخ ارز می‌تواند از طریق تغییر در مخارج جاری دولت، نوسان‌های بدهی دولت به شبکۀ بانکی را توضیح دهد.