فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نوشتار حاضر باهدف تعیین خطاهای ادراکی و سوگیری‌های شناختی در مشاهده و توصیف اطلاعاتی انجام گرفت. در همین راستا این سؤال مطرح گردید که خطاهای ادراکی و سوگیری‌های شناختی شایع در مشاهده و توصیف اطلاعاتی چیست و چگونه می‌توان آن‌ها را کاهش داد؟ جامعه آماری شامل کلیه خبرگان و دست‌اندرکاران حوزۀ مشاهده و توصیف شاغل در عملیات صحنه در یکی از سازمان‌های اطلاعاتی- امنیتی که علاوه بر تجارب عملی در موضوع مشاهده و توصیف، دارای مدرک تحصیلی حداقل کارشناسی با حدود حداقل 15 سال کار تخصصی در حوزۀ مشاهده و توصیف بودند با حجم 100 نفر که به ‌صورت تمام شمار مورد پیمایش قرار گرفتند. به‌منظور آزمون سؤالات پژوهشی و سنجش خطاهای ادراکی و سوگیری‌های شناختی از یک پرسش‌نامه محقق‌ساختۀ 48 سؤالی که در طیف لیکرت تنظیم ‌شده بود استفاده گردید. روایی پرسش‌نامه از طریق روایی محتوایی و اعتبار آن نیز از طریق روش آلفای کرونباخ موردسنجش قرار گرفت و نشان داده شد که ابزار از روایی و اعتبار قابل قبولی برای سنجش متغیرهای مدنظر برخوردار است. نتایج تجزیه ‌و تحلیل نشان داد که دربارۀ 11 سؤال پرسش‌نامه در مورد خطاهای ادراکی در مشاهده و توصیف اطلاعاتی تمام پاسخ‌دهندگان در حد زیاد و خیلی زیاد با نوع خطاها توافق داشتند. در مورد 37 سؤال سوگیری‌های شناختی نیز این نتیجه تکرار شد. یافته‌های تحقیق نشان داد که باوجود تأیید نوع خطاها و سوگیری‌های شناختی توسط افراد مورد پیمایش، هم در مورد خطاها و هم در مورد سوگیری‌های شناختی پاسخ‌دهندگان باوجود تأیید گویه‌ها، تفاوت معنی‌داری بین آن‌ها ابراز نکردند. یافته سوم تحقیق این است که افراد مورد پیمایش ابراز کرده‌اند که وجود خطاهای ادراکی و اغلب سوگیری‌ها در مشاهده و توصیف اطلاعاتی اجتناب‌ناپذیر بوده و صرفاً با آموزش و ممارست و استفاده از فناوری‌های نوین و نیز روش‌شناسی بدیل می‌توان آن‌ها را به حداقل ممکن کاهش داد.