تجزیهوتحلیل پویایی بازار کارمزد در چرخۀ عمر شبکۀ بیتکوین
نویسندگان
1 استادیار، گروه حسابداری، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
2 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکدۀ حسابداری و علوم مالی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/frj.2025.375585.1007592چکیده
هدف: بیتکوین از زمان آغاز به کار خود در سال ۲۰۰۹، از نظر پذیرش عمومی بهعنوان قدیمیترین ارز دیجیتال، رشد فوق العادهای را تجربه کرده است؛ با این حال، تحول آن از یک ارز دیجیتال آزمایشی، به یک شبکه پرداخت مالی اصلی، چالشهای جدیدی را در رابطه با مقیاسپذیری و ظرفیت ایجاد کرد. این مطالعه بهدنبال بررسی چگونگی پاسخ کارمزد تراکنش بیتکوین به عوامل مالی و فنی درون شبکه در دورههای مختلف عمر آن است. این پژوهش دیدگاه نوینی دربارۀ پویایی یک ارز و بلوغ شبکۀ پرداخت غیرمتمرکز ارائه میدهد. روش: دادههای شبکۀ بلاکچین بیتکوین از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۳ جمعآوری و در سه دوره، شامل دورۀ پذیرش اولیه (۲۰۰۹ تا ۲۰۱۴)، دورۀ سوداگرانه (۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸) و دورۀ چالش مقیاسپذیری (۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳) تفکیک و تحلیل شده است. مدلسازی ARDL برای تحلیل روابط کوتاهمدت و بلندمدت استفاده شده است. متغیر وابسته کارمزد تراکنش و متغیرهای توضیحی، شامل قیمت بیتکوین، متوسط ارزش تراکنشها به بیتکوین، اندازۀ بلاک، سختی شبکه و حجم تراکنش است. یافتهها: نتایج نشان میدهد که در دورۀ پذیرش اولیه که قیمت و کارمزد روز قبل در دورۀ کوتاهمدت بر کارمزد تراکنش مؤثر است، قیمت نیز در بلندمدت بر کارمزد تراکنش تأثیر میگذارد. در دورۀ سوداگرانه، حجم تراکنش ارسالی، اندازۀ بلاک و کارمزد روز قبل در کوتاهمدت و در بلندمدت سختی شبکه، بر کارمزد تراکنش اثرگذاری معناداری دارد. در دورۀ چالش مقیاسپذیری، در کوتاهمدت کارمزد تراکنش روز قبل، قیمت بیتکوین، متوسط ارزش تراکنشها به بیتکوین، اندازۀ بلاک، سختی شبکه و حجم تراکنش و در بلندمدت سختی شبکه و سایز بلاک بر کارمزد اثر معناداری دارد. همچنین در دورۀ چالش مقیاسپذیری، کارمزد روز قبل اثرگذاری بالایی بر کارمزد روز جاری دارد؛ بهطوری که نوعی چسبندگی را ایجاد کرده است که تا پایان دوره ادامه مییابد. بهطور کلی، کارمزدها در طول دورهها از طریق یادگیری عوامل مؤثر بر آن تثبیت میشوند؛ زیرا رفتار کاربران و استخراجکنندگان پیرامون محدودیتهای بلاک و انگیزههای پاداش استخراج، بهینه شدهاند. در طول دورۀ پذیرش اولیه، کارمزد تراکنشها بهدلیل نوپا بودن بیتکوین و استفاده محدود، نوسانهای بالایی داشت. همان طور که ارزهای دیجیتال بهطور فزاینده بهعنوان سازوکار پرداخت در دورۀ سوداگرانه مورد استفاده قرار گرفت، پارامترهای فنی اثرگذار بر اندازۀ بلاک و ظرفیت پردازش باعث شد که کارمزدها بیشتر منعکسکننده تقاضای در شبکه باشند. ظهور محدودیتهای مقیاسپذیری که بلاکچین در دوره چالش مقیاسپذیری با آن مواجه است، باعث شد که پویایی کارمزدها به معیارهای بیشتری مرتبط شود که بهعنوان نمایندههایی برای سطح فعالیت و استفاده از شبکه عمل میکنند. نتیجهگیری: همان طور که بیتکوین در مفهوم جدید به شبکه پرداخت تبدیل شد، کارمزدها بهجای نوسان تصادفی در دوره پذیرش اولیه، با تقاضا و انگیزههای مشارکتکنندگان شبکه در دورۀ چالش مقیاسپذیری همسو شده است. تفکیک دادههای شبکه بیتکوین به سه دوره زمانی، دیدگاه نوینی از چگونگی کارکرد شبکههای غیرمتمرکز و عوامل مؤثر بر بازار کارمزد در دورههای مختلف بلوغ شبکه را فراهم میکند.
