فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: شناخت رفتار بازار سرمایه و سوی‌گیری‌های آن‌ها، پیش‌زمینه‌ای برای تحلیل رفتار بازده در زمان وقوع رخدادهای حاکم بر جامعه است. مسائل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی روز دنیا، به‌راحتی می‌توانند پارامترهای چرخۀ اقتصاد را تحت‌تأثیر قرار دهند. بازار سهام نیز به‌عنوان بخش مهمی از اقتصاد، از این امر مستثنا نخواهد بود. دقت زیاد پیش‌بینی و شناخت نوسان‌ها، اطمینان سرمایه‌گذار را افزایش می‌دهد و به تصمیم‌گیری‌های صحیح و به‌موقع برای مدیریت دارایی منجر خواهد شد. شناخت کارآمدترین ابزار برای پیش‌بینی بازده نیز، لازمۀ تحلیل رفتار این بازار است. هدف پژوهش حاضر، خوشه‌بندی شرکت‌های موجود در بازار بورس، برحسب میزان تأثیرپذیری آن‌ها از پیشامدهای دورۀ تحریم با استفاده از روش برتر هوش مصنوعی برای پیش‌بینی است.روش: داده‌های بازده هفتگی ۲۰۰ شرکت فعال در بازار سهام ایران، اطلاعات مربوط به متغیرهای نوع صنعت، اندازه، نقدینگی و سودآوری شرکت‌های منتخب در بازۀ زمانی ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۹ به همراه پیشامدهای سیاسی و اقتصادی و اجتماعی برگزیده، در این پژوهش استفاده شده است. در مرحلۀ نخست، چهار مدل LSTM ، DQN ، RF و مدل SVR، به‌عنوان مدل‌های برتر یادگیری عمیق و یادگیری ماشین، مقایسه شده است و در ادامه، پیش‌بینی بازده سهام براساس مدل برتر صورت می‌پذیرد. در گام دوم، روی سناریوهای حاصل از تأثیرپذیری تغییرات بازده نسبت به هر یک از ورودی‌های نوع صنعت، اندازه، نقدینگی و سودآوری شرکت‌ها تحلیل حساسیت انجام می‌شود و در آخر نیز، به‌منظور تحلیل دستاوردها، به خوشه‌بندی نتایج در سه دسته پیشامدهای اقتصادی، سیاسی ـ اقتصادی و اقتصادی ـ اجتماعی با استفاده از روش خوشه‌بندی تفکیکی پرداخته شده است.یافته‌ها: پس از مقایسۀ مدل‌های یادگیری عمیق (LSTM، DQN) و یادگیری ماشین (SVR، RF)، مشخص شد که برای پیش‌بینی بازده سهام، مدل LSTM (حافظۀ کوتاه‌مدت طولانی)، نسبت به سایر مدل‌ها برتر است. نتایج حاصل از خوشه‌بندی نیز، طیف وسیعی از تحلیل‌ها را بسته به نیاز، در اختیار سرمایه‌گذاران قرار می‌دهد که می‌تواند هنگام مواجهه با رخدادها، مبنایی برای تحلیل روند بازده قرار گیرد؛ اما به‌طور کل می‌توان گفت که پیشامدهای سیاسی روی بازده سهام شرکت‌ها بیشترین تأثیر را می‌گذارند. پس از آن، پیشامدهای اقتصادی و در آخر پیشامدهای اجتماعی، روی بازده سهام شرکت‌ها کمترین تأثیر را دارند. در راستای ارزیابی معیارها نیز، به‌ترتیب معیار اندازۀ شرکت، نوع صنعت، نقدینگی و در نهایت سودآوری، در آخرین جایگاه رتبه‌بندی عوامل مؤثر در نوسان‌ها قرار گرفتند.نتیجه‌گیری: بازار سهام ایران تحت‌تأثیر اخبار سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و همچنین اقدامات و بیانیه‌های دولتی قرار دارد؛ اما بسته به نوع خبر، میزان تأثیرپذیری آن‌ها متفاوت خواهد بود. تأثیر پیشامدها بر بازده سهام، به‌صورت مستقیم است و صدق این عبارت که طی وقوع پیشامدهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، بازده شرکت‌های بورسی بسته به نوع صنعت، اندازه، نقدینگی و سودآوری شرکت‌ها دچار نوسان می‌شوند، به تأیید می‌رسد. در این میان، پیشامدهای سیاسی بیشترین تأثیر را بر بازده سهام شرکت‌ها دارند و باید در کانون توجه فعالان بازار سرمایه قرار گیرند.