تأثیر عدم اطمینان بالای بازار بر حجم معاملات غیرعادی در پنجرۀ اعلام سود فصلی: نقش تعدیلی اطلاعات سطح بازار و اندازۀ شرکت

نویسندگان

1 استادیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 کارشناس ارشد، گروه حسابداری، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 استادیار گروه حسابداری، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

doi
10.22059/frj.2025.382435.1007644
چکیده

هدف: واکنش سرمایه‌گذاران به اخبار منتشره در بازار، در تغییرات حجم معاملات یا قیمت سهام مشاهده می‌شود؛ به نحوی که انتظار می‌رود پس از انتشار اعلامیه‌های سود، سهام در حجم غیرعادی معامله شود. عدم اطمینان در بازار نیز، از عواملی است که می‌تواند تغییرات حجم معاملات سهام در پنجرۀ اعلام سود را تحت تأثیر قرار دهد؛ زیرا در شرایط‌عدم اطمینان، سرمایه‌گذاران دربارۀ تداوم جریان‌های نقدی و سودآوری شرکت تردید دارند. هدف این پژوهش، بررسی تأثیرعدم اطمینان بالای بازار بر حجم معاملات غیرعادی در پنجرۀ اعلام سود با در نظر گرفتن نقش تعدیلی اطلاعات سطح بازار و اندازۀ شرکت است. روش: در این مطالعه برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و آزمون فرضیه‌ها، از داده‌های ترکیبی، روش رگرسیون و نرم‌افزار ایویوز ۱۲ استفاده شده است. نمونۀ آماری پژوهش، ۱۲۷ شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، در دورۀ زمانی ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۱ بوده است. یافته‌ها: نتایج حاصل از آزمون فرضیۀ اول نشان داد که‌عدم اطمینان بازار، بر حجم معاملات غیرعادی، در پنجرۀ اعلام سود تأثیر مثبت و معناداری دارد. به بیان دیگر، در شرایطی که‌عدم اطمینان زیادی در بازار وجود دارد، انتشار اعلامیه‌های سود، باعث افزایش حجم معاملات غیرعادی در پنجرۀ اعلام سود می‌شود. طبق نتایج فرضیۀ دوم، عدم اطمینان بالای بازار در شرکت‌های کوچک و بزرگ، بر حجم معاملات غیرعادی در پنجرۀ اعلام سود، تأثیر معناداری ندارد. نتایج آزمون فرضیۀ سوم نیز نشان داد که برخلاف انتظار، هنگامی که‌عدم اطمینان در بازار زیاد است، حجم معاملات غیرعادی در پنجرۀ اعلام سود، در شرکت‌هایی با اطلاعات سطح بازار بالاتر، از شرکت‌هایی با اطلاعات سطح بازار پایین، بیشتر نیست. نتیجه‌گیری: مطابق با نتایج، زمانی که‌عدم اطمینان زیادی در بازار وجود دارد، با دریافت اطلاعات از اعلام سود، ارزیابی‌های سرمایه‌گذاران از جریان‌های نقدی آتی به‌روزرسانی شده و به افزایش حجم معاملات غیرعادی منجر می‌شود. همچنین، اندازۀ شرکت‌ها تأثیرعدم اطمینان بالای بازار بر حجم معاملات غیرعادی را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد. این نتیجه می‌تواند بدین علت باشد که‌عدم اطمینان بازار بر حجم معاملات غیرعادی، به‌شکل یکنواختی بین شرکت‌ها تأثیر می‌گذارد و شرکت‌های کوچک و بزرگ ممکن است سطح مشابهی از معاملات غیرعادی را به‌دلیل واکنش‌های کلی در بازار، نه به‌دلیل اندازۀ شرکت، تجربه کنند. همچنین سوگیری‌های رفتاری یا وجود عوامل اثرگذار دیگر بر حجم معاملات سهام، می‌تواند تأثیر اندازه را محدود کند. در شرکت‌هایی با سطح اطلاعات پایین در بازار، عدم اطمینان بالای بازار بر حجم معاملات غیرعادی تأثیر مثبت و معنادار دارد؛ ولی در شرکت‌هایی با سطح اطلاعات بالا در بازار، تأثیر معناداری مشاهده نشد. این نتیجه می‌تواند از این موضوع نشئت گرفته باشد که در شرکت‌های با سطح اطلاعات بالا در بازار، منابع اطلاعاتی زیادی وجود دارد که قبل از انتشار اعلامیه‌های سود، اطلاعات به بازار منتقل می‌شود و اعلام سود شرکت‌ها، احتمالاً اطلاعات جدیدتری به بازار مخابره نمی‌کند؛ اما در مقابل، در شرکت‌هایی که اطلاعات سطح بازار آن‌ها کم است، اعلامیه‌های سود در شرایط‌عدم اطمینان بالای بازار، می‌تواند دربردارنده اخبار و اطلاعاتی برای به‌روزآوری انتظارات و تغییر حجم معاملات در پنجرۀ اعلام سود باشد.