گذر زهره و ترتیب سیارات نسبت به زمین در آثار هیئت دورۀ اسلامی
نویسندگان
1 پژوهشکدۀ تاریخ علم
doi
چکیده
از خلال نسخ خطی به جامانده از دورۀ اسلامی گزارشهایی مبنی بر رؤیت نقطهای سیاه بر روی قرص خورشید به دست ما رسیده است. این گزارشها معمولاً با این ادعا همراه هستند که این نقطۀ سیاه، در واقع، سیارۀ زهره یا عطارد است که از مقابل قرص خورشید گذر میکند و وجود این پدیده نشان میدهد که زهره یا عُطارد نسبت به خورشید در فاصلهای نزدیکتر به زمین قرار دارند. در این میان شواهدی وجود دارد که احتمال رؤیت گذر زهره توسط ابن سینا را افزایش میدهد. ولی قطبالدین شیرازی، تحت تأثیر روش مؤیدالدین عرضی در محاسبۀ ابعاد و اجرام، معتقد بود که فلک زهره در بالای فلک خورشید قرار دارد و به همین دلیل امکان رؤیت گذر سیارۀ زهره وجود ندارد. وی فهرستی از کسانی که ادعا کردهاند این پدیده را رؤیت کردهاند، عرضه میکند و با دلایل مختلف نشان میدهد که حتی اگر فلک زهره در زیر خورشید قرار داشته باشد، باز امکان رؤیت این پدیده وجود ندارد. وی برای اثبات این موضوع از آثار بطلمیوس استفاده میکند و دلایلی را که بر اساس دو مفهوم قاعدۀ ستر و ترتیب طبیعی برای ترتیب سنتی سیارات ارائه شده بود، نقد میکند. او سرانجام نتیجه میگیرد که آنچه بعضی افراد به عنوان گذر زهره رؤیت کردهاند، یک لکۀ خورشیدی بوده است.
