مدلی جهت انتخاب اعضای هیئتمدیره
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، پردیس بینالمللی، واحد ارس، دانشگاه تهران، ارس، ایران.
2 استاد، گروه حسابداری، دانشکدۀ حسابداری و علوم مالی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/frj.2025.381332.1007636چکیده
هدف: انتخاب اعضای هیئتمدیره، قبل از بازنگریهای عمیق در بنیان وجودی هیئتمدیره، بدون هیچگونه ضابطۀ خاص و فقط بهشکل غیررسمی و بر اساس رابطۀ خویشاوندی، رفاقتهای دیرینه یا همکاری و منافع مشترک صورت میگرفت که به ترکیب نامناسب هیئتمدیره و فقدان تخصص کافی و در نهایت، کاهش کارایی سازمانها منجر میشد. در واقع، انتخاب اعضای هیئتمدیره برای سازمانها پیامدهای مختلفی دارد. با توجه به خلأ اطلاعاتی در خصوص نحوۀ انتخاب اعضای هیئتمدیره در ایران، پژوهش حاضر در پی تدوین مدلی بهمنظور انتخاب اعضای هیئتمدیره است تا معیارهایی را ارائه دهد که برای سهامداران در انتخاب اعضا مهم است. روش: پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل تم اجرا شده است. جامعۀ آماری پژوهش، مدیرعاملان و اعضای هیئتمدیرۀ شرکتهای سرمایهگذاری و هلدینگها بود و انتخاب نمونۀ آماری با استفاده از روش گلولۀ برفی انجام شد. دادههای پژوهش با استفاده از مصاحبۀ نیمهساختاریافته با ۱۵ خبره جمعآوری شد و به اشباع نظری رسید. یافتهها: در انتخاب اعضای هیئتمدیره، به معیارهای بسیاری، از جمله ویژگیهای فردی و گروهی توجه میشود. ویژگیهای فردی مختصِ خود شخص، بهعنوان عضوی از هیئتمدیره است که ویژگیهای ذاتی، ارتباطات، مدیریتی، رهبری، اخلاق حرفهای، تخصصی و اجتماعی را شامل میشود. همچنین ویژگیهای خاص شرکت بر انتخاب اعضای هیئتمدیره مؤثر است و باید به مشخصبودن انتظارات از اعضای هیئتمدیره و مأموریت آنها در شرکت بهعنوان الزامات تأکید کرد. نتیجهگیری: بهمنظور انتخاب اعضای هیئتمدیره، چهار تم اصلی شناسایی شد. این چهار تم عبارت است از: ویژگیهای اعضای هیئتمدیره، الزامات انتخاب اعضای هیئتمدیره، عوامل مؤثر بر انتخاب اعضای هیئتمدیره و پیامدهای مطلوب انتخاب اعضای هیئتمدیره. ویژگیهای اعضای هیئتمدیره، ویژگیهای فردی و گروهی را شامل میشود. ویژگیهای فردی به ویژگیهایی اشاره دارد که مختصِ خود شخص، بهعنوان عضو هیئتمدیره است که به تمهای فرعی ذاتی، ارتباطات، مدیریتی، رهبری، اخلاق حرفهای، تخصصی و اجتماعی تقسیم میشود. ویژگیهای ذاتی اعضای هیئتمدیره، بازتابی از سوابق و ویژگیهای شخصیتی منحصربهفرد مدیران است. ویژگیهای ارتباطات، به ایجاد و حفظ همکاری خوب بین خود، سهامداران و مدیریت و سایر افراد اشاره دارد. ویژگیهای مدیریتی مربوط به ویژگیها و توانایی یک عضو هیئتمدیره است که کارایی وی را نشان میدهد. ویژگیهای رهبری، شامل ویژگیهای مرتبط با سبک رهبری و دیدگاه استراتژیک اعضای هیئتمدیره است. ویژگیهای اخلاق حرفهای، به رعایت انصاف و اخلاق طی فرایند مسئولیت اشاره دارد. ویژگیهای تخصصی شامل مهارتها و دانشهایی، همچون تجربه، تحصیلات دانشگاهی، تخصصهای مرتبط با صنعت و… است که باید یک عضو هیئتمدیره در راستای فعالیت شرکت داشته باشد. ویژگیهای اجتماعی به شهرت، ارتباطات اجتماعی فرد و نحوۀ تعامل با سایرین، ازجمله افراد درونسازمانی برونسازمانی اشاره دارد. ویژگیهای گروهی اعضای هیئتمدیره، به ترکیب همگون مربوط میشود؛ بهنحوی که اعضا از تخصصهای متنوع مرتبط با شرکت برخوردار باشند. انتخاب مطلوب اعضای هیئتمدیره، به بهبود فضای فعالیت شرکت، کارآمدی و بهبود عملکرد شرکت منجر میشود.
