نقش و جایگاه اقتصادی تعاونیها در برنامهریزیهای توسعه پایدار روستایی (مطالعه موردی: تعاونیهای صیادی جزیره قشم)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری شیلات، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران
2 استادیار شیلات، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران
3 استادیار اقتصاد، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران
4 دانشیار شیلات، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران
doi
چکیده
توسعه منابع انسانی در ریشه کنی فقر نقش مهمی دارد. نیمی از جمعیت جهان در نواحی روستایی زندگی میکنند که با فقر زیاد، سوء تغذیه و سطح سواد کم دست به گریبان میباشند. رفع معظلات این جمعیت عظیم از طریق برنامهریزی آگاهانه و توسعه پایدار است. توسعة پایدار روستایی فرایند ارتقای همه جانبة زندگی روستایی از طریق زمینه سازی و ترغیب فعالیتهای همساز با قابلیتها و تنگناهای محیط (به مفهوم عام آن) میباشد. از اینرو، زمینه سازی های ساختاری در چهار جنبة عام محیطی-اکولوژیک، اجتماعی-فرهنگی، اقتصادی- سیاسی و کالبدی-فضایی میتواند به کارکرد مناسب این فرایند بی انجامد. توسعه پایدار روستایی به نوبه خود با مشارکت روستاییان در تصمیم سازی، اجرا، سهم بردن ازمنافع و نظارت و ارزیابی تحقق مییابد. از اینرو، تعاونیها بواسطه روح مشارکتی خود، ابزاری جهت توسعه بخشهای حاشیهای جامعه محسوب میشوند. تنوع، اساس ثبات و پایداری است و هر اندازه سیستمی متنوعتر گردد، پایداری و پویایی آن در طول زمان و در مکانهای مختلف در مقابل تنشهای درونی و بیرونی نیز حفظ میگردد. امروزه تنوع بخشی به اقتصاد روستایی یکی از رویکردهای تحقق توسعه پایدار روستایی است. در سالهای اخیر، نقش ویژهی تعاونیها به عنوان یکی از بخشهای بسیار مهم اقتصاد با توجه به ابلاغیه مقام معظم رهبری شکل جدیدتر و جدیتری به خود گرفته است. بررسی تعاونیهای موجود حکایت از آن دارد که با ساختارهای سنتی موجود نمیتوانند دارای کارایی و اثربخشی و در نهایت کارکرد پویا و مطلوب تضمین کننده بقاء و دوام آن در بلند مدت باشند. تحقیق حاضر با هدف بررسی و مقایسه کارایی و بهره وری تعاونیهای صیادی مستقر در دو ساحل شمالی و جنوبی جزیره قشم صورت گرفت. روش تحقیق حاضر از نوع توصیفی بوده و جامعه آماری شامل 13 تعاونی صیادی اعم از فعال و غیر فعال در سطح جزیره قشم بوده است. دادههای آماری به روش پیمایشی و از طریق تهیه و تکمیل پرسشنامه و مراجعه به اسناد شرکتهای تعاونی و اداره شیلات و مصاحبه با اعضای تعاونیها و کارشناسان شیلات جمع آوری شد. تجزیه و تحلیل دادهها با استفاده از نرم افزار Spss و Excel صورت گرفت. طبق نتایج تحقیق، حدود 21 درصد از تعاونیها فعال و مابقی تقریباً غیر فعال بودند. میزان کارایی و بهره وری و سرمایه گذاری اولیه تعاونیهای صیادی سواحل جنوبی بیشتر از تعاونیهای صیادی سواحل شمالی بود. همچنین، میزان سود ناخالص و خالص تعاونیهای صیادی سواحل جنوبی از تعاونیهای صیادی سواحل شمالی بیشتر بود. در تحقیق حاضر مشخص شد که ساختار و عملکرد تعاونیهای صیادی مستقر در جزیره قشم از ضوابط و قوانین عمومی تعاونیها تبعیت ندارد که این امر بر کارایی و بهره وری آنها تأثیر منفی داشت.