فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

 انتخاب مجموعه صحیح و مناسب از ویژگی‌های فیزیکی و هیدرولیکی در قالب شاخص کیفیت فیزیکی خاک، گامی موثر در اخذ تصمیمات مدیریتی جهت ارتقاء کمی و کیفی تولید محصول است. ازاین‌رو این پژوهش با هدف بررسی کیفیت فیزیکی اراضی کشاورزی دشت شبستر و تعیین نقش تعداد و نوع ویژگی‌های فیزیکی و هیدرولیکی بر کیفیت خاک به منظور درجه‌بندی صحیح اراضی و اِعمال مدیریت مناسب بر آن‌ها انجام شد. برای این هدف 94 نمونه خاک سطحی از اراضی زیر کشت گندم در سال زراعی 1401-1400 در دشت شبستر انتخاب شده و مورد تجزیه قرار گرفت. برای تعیین شاخص کیفیت فیزیکی خاک (SPQI) از حداقل مجموعه داده (MDS) به روش تجزیه به مؤلفه‌های اصلی (PCA) استفاده شد. تعداد 13 ویژگی فیزیکی، شیمیایی و هیدرولیکی (مقدار رس و سیلت، جرم مخصوص ظاهری، توزیع اندازه خاکدانه‌ها، شوری، نسبت جذب سدیم، اسیدیته خاک، کربن آلی، هدایت هیدرولیکی اشباع، آب قابل‌استفاده برای گیاه، شاخص دکستر، انرژی انتگرالی و پتانسیل کرشهف) طی 4 مرحله در تجزیه به مؤلفه‌های اصلی وارد شد تا خروجی، افزون بر حداقل بودن مجموعه داده، مناسب‌ترین مجموعه باشد. هدایت الکتریکی در تمام آرایه‌ها به‌عنوان مؤلفه اصلی ظاهر شد و این نشان از اهمیت این ویژگی در منطقه مورد پژوهش بود. آرایه اول به دلیل سادگی بیش‌ازحدِ حداقل مجموعه داده، حذف شد. مقایسه میانگین شاخص کیفیت فیزیکی خاک بین آرایه‌ها با آزمون چند دامنه‌ای دانکن نشان داد اختلاف معنی‌داری در سطح احتمال 99 درصد (01/0>p)، بین آرایه چهارم با آرایه دوم و سوم وجود داشت. ضریب حساسیت بالای آرایه چهارم (78/9) نسبت به آرایه دوم و سوم (هر دو 43/5) نشان داد اضافه شدن پتانسل کرشهف به مجموعه داده‌ها، منجر به درجه‌بندی متفاوت کیفیت فیزیکی خاک شد. طوری‌که کیفیت خاک‌ها از 72 درصد خاک‌های بسیار مناسب و مناسب، و 28 درصد خاک‌های با محدودیت شدید و بسیار شدید در آرایه دوم و سوم به 41 درصد خاک‌های بسیار مناسب و مناسب، و 59 درصد خاک‌های با محدودیت شدید و بسیار شدید در آرایه چهارم تبدیل شد. این مطلب نشان‌دهنده آن است که ساده‌سازی نظام ارزیابی کیفیت خاک با استفاده از ویژگی‌های آسان اندازه‌گیری‌شونده لزوماً به نتایج صحیح منتهی نمی‌شود.