میزان دقت نتایج حاصل از مدل‌های «بنیش» و «توسعه‌یافتۀ بنیش» براساس محیط اقتصادی ایران در پیش‌بینی احتمال تجدید ارائه صورت‏های مالی

نویسندگان

1 دکتری، گروه حسابداری، پردیس البرز، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 استاد، گروه حسابداری، دانشکده حسابداری و علوم مالی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22059/frj.2024.353694.1007431
چکیده

هدف: اتکاپذیری یکی از ویژگی‌های کیفی بسیار مهمِ اطلاعات حسابداری به‌شمار می‌آید. طبق مفاهیم نظری گزارشگری مالی، اطلاعاتی اتکاپذیر است که از اشتباه و تمایلات جانب‌دارانه خالی باشد. موضوع تجدید ارائۀ صورت‌های مالی در نتیجۀ رسوایی‌های گزارشگری، در متن‌ها و مجله‌های حسابداری، بسیار در کانون توجه قرار گرفته است. هدف اصلی پژوهش، ارائۀ معیاری مناسب برای پیش‌بینی تجدید ارائۀ صورت‌های مالی با استفاده از مدل‌های بنیش و توسعۀ بنیش است.روش: این پژوهش از نوع کاربردی و از نظر روش‌شناسی، پس‌رویدادی است و در حوزۀ تحقیقات اثباتی حسابداری قرار می‌گیرد و بر اطلاعات واقعی در صورت‌های مالی شرکت‌ها مبتنی است. داده‌های مورد نیاز از سایت کدال بورس و از صورت‌های مالی و گزارش‌های منتشر شده از شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، در دورۀ ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۹ استخراج شده است. همچنین تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار اس‌پی‌اس‌اس و پایتون انجام شده است.یافته‌ها: در این پژوهش ابتدا، مدل اولیۀ بنیش برای پیش‌بینی احتمال تجدید ارائه صورت‌های مالی بررسی شد؛ سپس با استفاده از شاخص‌های اثرگذار بر تجدید ارائه و به‌کمک آزمون تی مستقل و رگرسیون گام‌به‌گام، به برآورد مدل با استفاده از رگرسیون لاجیت پرداخته شد. دقت کلی مدل اولیه بنیش، برای پیش‌بینی احتمال تجدید ارائه صورت‌های مالی ۴۳/۲۹ درصد و دقت کلی مدل در خصوص مدل توسعه‌یافته بنیش نیز ۶۸/۶۸ درصد برآورد شد. نتایج پژوهش حاکی از این است که براساس ماتریس درهم‌ریختگی، در بین مدل‌های پیش‌بینی‌کنندۀ تجدید ارائۀ صورت‌های مالی، مدل توسعه‌یافتۀ بنیش با رگرسیون لاجیت ۶۸/۶۸ درصد، توانایی پیش‌بینی کل را دارد و در مقایسه با مدل اولیه بنیش (دقت مدل = ۴۳/۲۹ درصد) بیشترین قدرت پیش‌بینی را داشته است؛ از این رو فرضیۀ پژوهش تأیید می‌شود و دقت مدل توسعه‌یافتۀ بنیش با رگرسیون لاجیت، در شناسایی شرکت‌های تجدید ارائه شده، بیشتر از مدل اولیه بنیش است.نتیجه‌گیری: جریان درست اطلاعات در بازار سرمایه، به‌عنوان موتور محرکه اقتصاد، به تصمیم‌گیری صحیح و منطقی مشارکت‌کنندگان منجر می‌شود و سرانجام، توسعۀ اقتصادی و بهبود رفاه اجتماعی را به ارمغان می‌آورد. گزارشگری مالی یکی از ابزارهای اصلی ارتباطی بین یک شرکت با گروه‌های مختلف ذی‌نفعان خود است؛ بنابراین شفافیت اطلاعاتی و ارائۀ اطلاعات صحیح و به‌موقع توسط شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار، یکی از عوامل مهم مؤثر برای دستیابی به بازار سرمایۀ کار است. این پژوهش به‌دنبال ارائۀ یک مدل بهینه با استفاده از مدل دست‌کاری سود بنیش، برای پیش‌بینی احتمال تجدید ارائۀ صورت‌های مالی است. پژوهش‌های متعددی تاکنون با همین محوریت صورت گرفته است؛ اما خلأ شواهد تجربی دربارۀ ارائۀ یک مدل کارا و مفید متناسب با شرایط اقتصادی بازار سرمایۀ ایران، برای پیش‌بینی احتمال تجدید ارائه صورت‌های مالی کاملاً مشهود است. در این پژوهش، ابتدا مدل اولیه بنیش برای پیش‌بینی احتمال تجدید ارائه صورت‌های مالی بررسی شد. در مرحلۀ دوم، به‌منظور ارائۀ یک مدل توسعه‌یافته براساس شاخص‌های بنیش و با استفاده از رگرسیون لاجیت، هشت شاخص مالی مدل بنیش از صورت‌های مالی شرکت‌های منتخب استخراج شد. در ادامه با استفاده از آزمون رگرسیون گام‌به‌گام، بهترین نسبت‌ها برای پیش‌بینی تجدید ارائۀ صورت‌های مالی انتخاب شد. در این راستا، دو نسبت شاخص مجموع اقلام تعهدی به مجموع دارایی‌ها و شاخص نسبت بدهی، به‌عنوان شاخص مالی نهایی انتخاب شد و مدل توسعه‌یافته بنیش براساس این دو شاخص نهایی ارائه شد. در مرحلۀ سوم، براساس ماتریس درهم‌ریختگی با مقایسه بین آن‌ها، بهترین مدل و روش جهت پیش‌بینی انتخاب شد.