سیستم مالیات بر ارزش افزوده مبتنی بر بلاکچین: مرور نظاممند
نویسندگان
1 استاد، گروه مدیریت، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه ولی عصر(عج)، رفسنجان، کرمان، ایران.
2 استادیار، گروه معماری سیستمهای کامپیوتری، دانشکده مهندسی برق و کامپیوتر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
3 دانشیار، گروه قدرت، دانشکده مهندسی برق و کامپیوتر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
4 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت فناوری اطلاعات، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
10.22059/frj.2023.353580.1007432چکیده
هدف: یکی از کاربردهای بلاکچین در بخش عمومی، استفاده از آن در سیستم مالیاتی است. مرور ادبیات موجود به مزایای استفاده از بلاکچین در سیستم مالیاتی اشاره میکند. با توجه به نو بودن این مسئله، مطالعه کارهای انجامگرفته، در باب چرایی و نحوۀ پیادهسازی فناوری بلاکچین و همچنین، شناسایی نقصهای موجود برای حل آن را فراهم میکند. در این مقاله چگونگی پیادهسازی فناوری بلاکچین در سیستم مالیات بر ارزش افزوده با پاسخ به سه سؤال بررسی شده است: ۱. چه ویژگیهایی در بلاکچین وجود دارد که میتواند در سیستم مالیات بر ارزشافزوده کمک کند؟ ۲. چارچوب بلاکچین مناسب در سیستم مالیات بر ارزشافزوده چگونه است؟ ۳. چه راهکارهایی برای حفظ حریم خصوصی در سیستم مالیات بر ارزشافزوده مبتنی بر بلاکچین مناسب است؟روش: مرور نظاممند ادبیات با اجرای دستور کار پیشنهادی اوکلی و نمودار جریان پریزما انجام شد. غربالگری در سه مرحله صورت گرفت تا از تناسب هر مقاله با سؤالهای پژوهش، اطمینان حاصل شود. شایان ذکر است که اولین مقاله در این حوزه، در سال ۲۰۱۷ منتشر شده و پس از آن، مقالههای این حوزه رشد چشمگیری داشته است.یافتهها: بهطور کلی، افزایش تعداد مقالهها نشاندهندة علاقه عمومی به استفاده از فناوری بلاکچین است و تقریباً ۶۰ درصد از اسناد انتخاب شده، مقالههای کنفرانسی بودند. با مرور نظاممند متون مشخص شد که فناوری بلاکچین، در بهبود سیستم مالیات بر ارزشافزوده و بهویژه در فرایند صدور صورتحساب الکترونیکی، نقش مؤثری ایفا میکند. برخی مشکلات موجود در صورتحسابهای الکترونیکی عبارتاند از: جعل تراکنش، فرایند طولانی و پیچیده و در معرض نفوذ بودن پایگاه دادۀ مرکزی که فناوری بلاکچین میتواند با ویژگیهایی مانند تمرکززدایی، غیر قابل دستکاری بودن، شفافیت و خودکارسازی، راهکار مناسبی باشد. در این مقاله، یک معماری مبتنی بر بلاکچین و بر اساس پنج گام پیشنهاد شده است که عبارتاند از: ثبت هویت و صدور مجوز، ارسال صورتحسابهای الکترونیکی، ذخیرۀ آن در بلاکچین، بررسی و تأیید صورتحسابهای الکترونیکی و در نهایت پرداخت برای سیستم مالیات بر ارزشافزوده. بهمنظور حفظ امنیت و حریم خصوصی مؤدیان بلاکچین خصوصی و با توجه به اینکه تنها کاربران معتمد در شبکه حضور دارند، بلاکچین مجوزدار پیشنهاد میشود. کاربران شبکه میتوانند شرکتها، بانکها، سازمان امور مالیاتی و حسابرسان باشند. در گامهای سوم و پنجم نیز بهرهگیری از قرارداد هوشمند پیشنهاد میشود. قرارداد هوشمند در گام سوم، برای مستندسازی مالیات کاربرد دارد. همچنین در این مرحله از ذخیرهسازی بیرون از زنجیره میتوان بهرهمند شد که در آن هش داده در بلاکچین ذخیره و دادۀ اصلی جداگانه نگهداری میشود. قرارداد هوشمند در مرحلۀ پنجم، بهصورت دورهای مالیات بر ارزشافزوده را محاسبه میکند تا توسط بانک از حساب مؤدیان کسر شود. حریم خصوصی صورتحسابهای الکترونیکی، نمیتواند بهتنهایی با رمزنگاری تأمین شود و به نظر میرسد اثبات هیچ آگاهی راهکار مناسبی باشد؛ اما با پیچیدگیهای زیادی همراه است.نتیجهگیری: با توجه به ویژگیهای ذاتی بلاکچین میتوان نتیجه گرفت که بلاکچین برای سیستم مالیات بر ارزشافزوده گزینۀ مناسبی است و نوع خصوصی و مجوزدار، معماری مناسبی برای آن است؛ اما در بحث حریم خصوصی، باید بررسیهای بیشتری انجام شود.
