بررسی سهم انواع لندفرم‌های ژئومورفولویک در تولید رسوب با استفاده از تکنیک منشایابی رسوب

نویسندگان

1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 استاد. گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین،دانشگاه شهید بهشتی، تهران. ایران

3 جفرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران

doi
10.22059/ijswr.2023.351090.669393
چکیده

مساله‌ی مهم و قابل‌توجه در پژوهشهای کاربردی برای مدیریت حوزههای آبخیز، آگاهی از چگونگی فرآیند تولید رسوب شبکه زهکشی است که بتواند به‌طور مشترک و یکپارچه، عملکرد دامنه‌ها و سیستم رودخانهای را در مقیاس مکانی و زمانی مشخص دربر گیرد. در مطالعات مربوط به فرسایش و رسوب، بررسی شکل و تحولات فرسایشی لندفرم‌های ژئومورفولوژی، محور مطالعات علوم زمین برای یک مدت طولانی بوده است. در دو دهه‌ی اخیر، تکنیک منشایابی رسوب به‌عنوان یک روش کلیدی تعیین منابع رسوب برای بررسی فرآیند فرسایش و رسوب حوزه‌های آبخیز می‌تواند به کار گرفته شود. هدف از این پژوهش بررسی سهم انواع لندفرم‌های ژئومورفولوژی در تولید رسوب با استفاده از تکنیک منشایابی رسوب در حوزه آبخیز چهل‌چای استان گلستان است. لذا با استفاده از شاخص توپوگرافی، 4 لندفرم شامل دامنههای محدب، مقعر، درههای باز و شیب بین دامنه‌های محدب و مقعر مشخص شد. نمونه‌برداری از منابع رسوب و رسوب معلق طی 8 رخداد سیلاب در بازه‌ی زمانی اسفند 1398 تا اردیبهشت 1399 صورت گرفت. با استفاده از دستگاه XRF غلظت 23 ردیاب ژئوشیمیایی اندازه‌گیری شد. پس از آزمونهای دامنه، کروسکال-والیس و تحلیل تشخیص، در نهایت ردیاب‌های Ba، Ni،Pb، V، Mgo، Mno و Cao بالاترین درصد توان تفکیکپذیری را داشتند. بر اساس نتیجه‌ی به‌دست‌آمده از اجرای مدل ترکیبی بیزین، دامنه‌های محدب 9/60 سهم تولیدی رسوب را به خود اختصاص داده است و در مرتبه‌ی دوم، سهم درههای کم‌عمق 5/28 درصد برآورد شده است. هم‌چنین با استفاده از مدل‌سازی رسوب مجازی، خطای میانگین در محدوده‌ی 6/0 و 4/8 درصد و خطای جزر میانگین مربعات در دامنه‌ی 7/1 و 23 برآورد شد.