فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: فاما (۱۹۷۰) نشان داد بازارهای سهام کارایی ضعیفی دارند و از مدل گام تصادفی پیروی می‌کنند و به همین دلیل، سرمایه‌گذاران با استفاده از داده‌های گذشته، نمی‌توانند به بازده غیرعادی دست یابند؛ از این رو دانستن این موضوع که قیمت سهام از چه فرایندی پیروی می‌کند، اهمیت زیادی دارد. سهام شرکت‌های فعال در صنایع پالایشی و پتروشیمی، به‌دلیل سودآوری، توزیع سود نقدی و بازدهی مناسب، از محبوبیت بالایی برخوردارند. همچنین برخی فعالان، شرکت‌های پتروپالایش را پیشروهای بازار تلقی می‌کنند و بر اثرگذاری آن‌ها روی روند بازار تأکید دارند. از این رهگذر، هدف این مقاله، آزمون فرضیه گام تصادفی یا کارایی ضعیف قیمت روزانه سهام شش شرکت پتروشیمی و سه شرکت پالایشی است.روش: انتخاب شرکت‌ها، بر اساس نمونه‌گیری هدفمند و بر مبنای معیارهای ارزش بازار و معاملات، شناوری سهم و بزرگی شرکت است. این معیارها احتمال شکل‌گیری رفتار توده‌وار را کاهش می‌دهد و شناسایی بهتر الگوی رفتاری میسر می‌شود. برای آزمون فرضیه گام تصادفی، در مرحله نخست آزمون‌های ریشه واحد دیکی ـ فولر گسترش‌یافته (ADF) با رویکرد دولادو و همکاران (1990) و همیلتون (1994) و همچنین، آزمون ریشه واحد با شکست ساختاری درون‌زای زیووت و اندروز (ZA) انجام گرفت. با توجه به نتایج مرحله نخست، در مرحله دوم برای کنترل نوسان‌ها و اثرهای اهرمی در ارزیابی کارایی ضعیف، از رویکرد گارچ (1و1) و گارچ نمایی بهره گرفته شد. برای انجام آزمون فرضیه کارایی ضعیف، از داده‌های روزانه قیمت سهام (تعدیل شده) استفاده شد.یافته‌ها: نتایج آزمون ریشه واحد دیکی ـ فولر و شکست ساختاری درون‌زای زیووت و اندروز، نشان داد که از میان ۹ شرکت پتروپالایش، ۶ شرکت نوری، پارسان، پارس، تاپیکو، شپنا و شتران، از گام تصادفی خالص (کارای ضعیف) و ۳ شرکت فارس، شپدیس و شبندر نیز، از گام تصادفی با عرض از مبدأ (نبود کارایی ضعیف) پیروی می‌کنند. افزون بر این، نتایج مدل‌های گارچ و گارچ نمایی نشان داد که برای هر ۷ شرکت، رابطۀ مثبت بین ریسک و بازده برقرار است. همچنین، شوک‌های نوسان‌ها در ۴ شرکت فارس، نوری، پارس و تاپیکو، کاملاً پایدار است (کارایی ضعیف). در مقابل، شوک‌های وارده بر ۳ شرکت پارسان، شپدیس و شتران موقتی است و با گذشت زمان، اثر این شوک‌ها از بین می‌رود و قیمت به متوسط بلندمدت تعدیل می‌شود (نبود کارایی ضعیف). شواهد تأیید می‌کند که در ۷ شرکت، نوسان‌های ناشی از اخبار منفی (بد)، بیش از نوسان‌های ناشی از همان سطح اخبار مثبت (خوب) است.نتیجه‌گیری: با توجه به یافته‌های دو مرحله، شرکت‌های نوری، پارس، تاپیکو و شپنا، کارایی ضعیفی دارند؛ یعنی رفتار قیمت سهام این شرکت‌ها پیش‌بینی‌کردنی نیست. در مقابل شرکت‌های پارسان، شپدیس، شتران، فارس و شبندر کارایی ضعیفی را نشان نمی‌دهند؛ به این معنا که می‌توان رفتار قیمت سهام آن‌ها را پیش‌بینی کرد. پیامدهای نتایج این مقاله، برای سرمایه‌گذاران در بازار سهام ایران ضروری است. فعالان بازار می‌توانند در خصوص هر سهامی که کارا نیست و تاحدی الگوی رفتاری آن‌ها پیش‌بینی‌کردنی است، مدل‌سازی مناسبی انجام دهند و بینشی در خصوص قیمت‌های آینده آن‌ها به‌دست آورند و سود کسب کنند.