طراحی، ساخت و ارزیابی عملکرد مکانیکی تیغه برداشت گل زعفران

نویسندگان

1

2 دانشگاه فنی و حرفه‌ای

doi
10.22034/jam.2026.70141.1345
چکیده

زعفران ( Crocus sativus L .) به‌عنوان یکی از ارزشمندترین محصولات کشاورزی جهان و به‌ویژه ایران، عمدتاً با روش دستی برداشت می‌شود. این روش علاوه بر زمان‌بر و پرزحمت بودن، منجر به آسیب‌های قابل توجهی به گل‌ها شده و کشاورزان را با مخاطرات ارگونومیک( به‌ویژه در ناحیه کمر و زانو) مواجه می‌سازد. همچنین، محدودیت زمانی کوتاه دوره گل‌دهی و حساسیت بالای گل‌ها به آسیب فیزیکی، ضرورت استفاده از سامانه‌های مکانیزه مؤثر را چند برابر می‌کند. در این پژوهش، با بررسی ویژگی‌های فیزیکی و بیومکانیکی گل زعفران و تحلیل نیروهای مورد نیاز برای جداسازی گل، یک تیغه اختصاصی برای برداشت مکانیزه طراحی و بهینه‌سازی شد. تیغه طراحی‌شده با آرایش متوالی در امتداد محور ، پوشش یکنواخت سطح را فراهم کرده و با تماس در ناحیه‌ای پایین‌تر از کلاله، گل را به‌صورت هدفمند و مؤثر جدا می‌نماید. نتایج آزمایش‌های میدانی نشان داد که استفاده از لایه محافظ ، آسیب‌دیدگی گل را از 7/23 درصد (در سامانه بدون محافظ) به 2/8 درصد کاهش می­دهد (کاهشی معادل 4/65 درصد) که از نظر آماری معنی‌دار است. همزمان، ظرفیت کاری بهره­وری مؤثر سامانه 42/0 نسبت به روش دستی 09/0  بهبود چشمگیری داشت. تحلیل تنش عددی در نرم‌افزار SolidWorks نیز نشان داد که حداکثر تنش ایجادشده در تیغه (586/104 مگا پاسگال) به‌طور قابل‌توجهی پایین‌تر از مقاومت تسلیم ماده (6/220 مگا پاسگال) است، که نشان‌دهنده ایمنی و قابلیت اطمینان ساختاری آن است. نیروی مورد نیاز برای جداسازی گل نیز برابر با 46/0 نیوتن برآورد گردید. در مجموع، این پژوهش گواهی بر این است که طراحی هوشمند اجزای برداشت، ترکیب مناسب مواد و بهینه‌سازی هندسی، می‌تواند پایه‌ای برای توسعه سامانه‌های نیمه‌مکانیزه کارآمد، پایدار و کیفیت‌محور در برداشت زعفران فراهم آورد .