ژئوشیمی و پتروژنز سنگ‌های آتشفشانی مافیک منطقه کهک (قوس ماگمایی ارومیه-دختر)

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، دانشکده علوم پایه، بخش زمین‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشیار، دانشکده علوم پایه، بخش زمین‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 استاد، دانشگاه زمین شناسی چین، دانشکده تحقیقات علوم زمین، ووهان، چین

doi
10.22071/gsj.2020.217506.1754
چکیده

سنگ‌های آتشفشانی مافیک کهک در قسمت مرکزی قوس ماگمایی ارومیه-دختر شامل بازالت و آندزیت بازالت هستند و ویژگی‌ ماگماهای ساب آلکالن تا تحولی ‏نشان می‌دهند. این سنگ‌ها براساس ایندکس تولئیتی (‏THL‏) به سری کالک آلکالن تعلق دارند. سن سنجی ‏U-Pb‏ زیرکن، برای سنگ‌های آندزیت-بازالتی و بازالتی ‏منطقه به ترتیب سن‎‌‎های تقریبی60 (پالئوسن میانی) و 24 تا 19 میلیون سال (الیگوسن پسین-میوسن آغازی) را تعیین می‌کند. این سنگ‌ها ‏‎ ‎در نمودارهای عنکیوتی ‏‎ ‎با غنی‌شدگی‎ LREE ‎وLILE ‎‏ و تهی‌شدگی HFSE ‎‏ با آنومالی نسبتا منفی یا نبود آنومالی ‏Eu‏ و الگویی شبیه ‏E-MORB‏ مشخص می‌شوند که بیانگر ‏ماگماتیسم مرتبط با فرورانش صفحه اقیانوسی نئوتتیس به زیر ایران مرکزی می‌ باشد. بر اساس ویژگی‌های پتروگرافی، ژئوشیمیایی و ایزوتوپی ، تبلور تفریقی نقش قابل ‏توجهی در تحول ماگمای تشکیل دهنده این سنگ‌ها ایفا کرده است. مدلسازی عناصر کمیاب نشان می‌دهد که این سنگ‌ها از ذوب بخشی یک گوشته‌ای اسپینل ‏لرزولیتی حاصل شده‌اند. نسبت‌های ایزوتوپی نیز نشان می‌دهند که ماگمای تشکیل دهنده سنگ‌های مورد مطالعه از ذوب بخشی گوشته لیتوسفری حاصل شده‌اند که ‏توسط سیالات مشتق شده از اسلب فرورونده متاسوماتیزم شده‌اند. این سنگ‌ها در محیطی کششی و تحت شرایط انتقال از قوس به حوضه پشت قوس طی پالئوسن به ‏میوسن تشکیل شده‌اند.