ارزیابی اقتصادی اثر سامانههای خاکورزی بر عملکرد دانه گندم تحت سطوح مختلف تنش رطوبتی
نویسندگان
1 دانشگاه آزاد اسلامی
2
3 دانشگاه علوم پزشکی تهران
doi
10.22034/jam.2025.66206.1321چکیده
خاکورزی حفاظتی با حفظ منابع آب و خاک دارای اهمیت است. اما پذیرش این سامانهها توسط کشاورزان منوط به افزایش بازده اقتصادی آنها است. بر این اساس، این پروژه با هدف ارزیابی اثر اقتصادی سامانههای مختلف خاکورزی حفاظتی و مرسوم تحت سطوح مختلف تنش رطوبتی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی و به صورت کرتهای خرد شده در سه تکراردر سالهای زراعی 199-1396 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی زرقان فارس اجرا شد. در این پژوهش، فاکتور اصلی شامل خاکورزی مرسوم، کمخاکورزی و بیخاکورزی و فاکتور فرعی شامل تنش رطوبتی بهصورت قطع آبیاری در مراحل گرده افشانی، شیریشدن و خمیریشدن دانه گندم و آبیاری کامل به عنوان شاهد بود. جهت انتخاب بهترین تیمار از نظر فنی و اقتصادی از شاخصهای سودآوری (درآمد ناخالص، بازده برنامهای، نسبت فایده به هزینه و درصد بازده فروش محصول) و روش تاپسیس استفاده شد. نتایج ارزیابی اقتصادی نشان داد که سامانه خاکورزی مرسوم بهدلیل عملکرد دانه گندم بالاتر و هزینه تولید کمتر نسبت به سامانه بیخاکورزی اولویت دارد. در اولویتبندی تیمارها بر اساس معیارهای چندگانه، تیمارهای قطع آبیاری در مرحلة خمیریشدن دانه و آبیاری کامل در سامانههای خاکورزی مرسوم و قطع آبیاری در مرحلة خمیریشدن دانه در سامانة کمخاکورزی بازده برنامهای، درصد بازده فروش و نسبت فایده به هزینه بالاتری داشتند. با توجه به اینکه عملکرد دانة گندم در تیمار تنش آبی در مرحلة خمیریشدن دانه با آبیاری کامل در سامانة مرسوم و کمخاکورزی اختلاف معنیداری نداشت، میتوان در شرایط محدودیت آب، آبیاری را در مرحلـة انتهای پرشدن دانه قطع نمود. بهدلیل بالاتر بودن شاخصهای سودآوری سامانة خاکورزی مرسوم، این سامانه برای کشاورزان اولویت دارد. چنانچه قیمت سایهای آب آبیاری در محاسبهها وارد شود، مقدار کاهش هزینه تولید ناشی از آن، یکی از نتایج مطلوب سامانة خاکورزی حفاظتی خواهد بود.