ارزیابی اقتصادی اثر سامانه‌های خاک‌ورزی بر عملکرد دانه گندم تحت سطوح مختلف تنش رطوبتی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی

2

3 دانشگاه علوم پزشکی تهران

doi
10.22034/jam.2025.66206.1321
چکیده

خاک­ورزی حفاظتی با حفظ منابع آب و خاک دارای اهمیت است. اما پذیرش این سامانه­ها توسط کشاورزان منوط به افزایش بازده اقتصادی آنها است. بر این اساس، این پروژه با هدف ارزیابی اثر اقتصادی سامانه­های مختلف خاک­ورزی حفاظتی و مرسوم تحت سطوح مختلف تنش رطوبتی در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی و به صورت کرت­های خرد شده در سه تکراردر سال­های زراعی 199-1396 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی زرقان فارس اجرا شد. در این پژوهش، فاکتور اصلی شامل خاک­ورزی مرسوم، کم­خاک­ورزی و بی­خاک­ورزی و فاکتور فرعی شامل تنش رطوبتی به­صورت قطع آبیاری در مراحل گرده افشانی، شیری­شدن و خمیری­شدن دانه گندم و آبیاری کامل به ­ عنوان شاهد بود. جهت انتخاب بهترین تیمار از نظر فنی و اقتصادی از شاخص­های سود­آوری (درآمد ناخالص، بازده برنامه­ای، نسبت فایده به هزینه و درصد بازده فروش محصول) و روش تاپسیس استفاده شد. نتایج ارزیابی اقتصادی نشان داد که سامانه خاک‌ورزی مرسوم به­دلیل عملکرد دانه گندم بالا­تر و هزینه تولید کم­تر نسبت به سامانه بی‌خاک‌ورزی اولویت دارد. در اولویت‌بندی تیمارها بر اساس معیارهای چندگانه، تیمار­های قطع آبیاری در مرحلة خمیری­شدن دانه و آبیاری کامل در سامانه­های خاک‌ورزی مرسوم و قطع آبیاری در مرحلة خمیری­شدن دانه در سامانة کم­خاک‌ورزی بازده برنامه­­ای، درصد بازده فروش و نسبت فایده به هزینه بالاتری داشتند. با توجه به این­که عملکرد دانة گندم در تیمار تنش آبی در مرحلة خمیری­شدن دانه با آبیاری کامل در سامانة مرسوم و کم­خاک­ورزی اختلاف معنی‌داری نداشت، می­توان در شرایط محدودیت آب، آبیاری را در مرحلـة انتهای پرشدن دانه قطع نمود. به­دلیل بالاتر بودن شاخص­های سودآوری سامانة خاک‌ورزی مرسوم، این سامانه برای کشاورزان اولویت دارد. چنانچه قیمت سایه‌ای آب آبیاری در محاسبه­ها وارد شود، مقدار کاهش هزینه تولید ناشی از آن، یکی از نتایج مطلوب سامانة خاک‌ورزی حفاظتی خواهد بود.