فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تبخیر-تعرق مرجع به‌عنوان شاخص مهمی از تقاضای تبخیر نیوار، یک عامل مهم برای مطالعات اقلیمی و هیدرولوژیکی است. با توجه به وقوع تغییر اقلیم و ایجاد نوسانات زیاد در میزان بارش و وقوع خشک‌سالی‌های ضعیف تا شدید، مطالعه در زمینه‌ی بررسی تغییرات تبخیر-تعرق حائز اهمیت است. در این پژوهش، به‌منظور بررسی تغییرات زمانی-مکانی روند و نقطه‌ی شکست در سری زمانی تبخیر-تعرق مرجع برای فصل‌های مختلف سال در استان مازندران در یک دوره‌ی 40 ساله (2020-1981) از داده‌های شبکه‌ای ماهواره‌ای (با وضوح حدود 5 کیلومتر) استفاده شد. جهت بررسی تغییرات روند و ارائه پهنه‌ی تغییرات نقطه‌ی شکست در تبخیر-تعرق از آزمون‌های ناپارامتری من-کندال، شیب سن، پتیت و رگرسیون چندک استفاده شد. ضریب همبستگی بین داده‌های تبخیر-تعرق شبکه‌ای با داده‌های زمینی ایستگاهی در اغلب ایستگاه­ها بیش از 9/0 و میانگین مقدار اریب 24/0 برآورد شد. نتایج آزمون پتیت، بیشترین زمان وقوع تغییرات ناگهانی در تبخیر-تعرق مرجع در فصل‌های بهار، پاییز و زمستان را به ترتیب در سال­های 2013، 2010-2007 و 1999 نشان داد. مقادیر بالای تبخیر-تعرق برای فصل‌های بهار در نیمه‌ی شرقی، برای تابستان در نیمه‌ی شمالی و برای زمستان در نوار جنوبی و غربی افزایش (به ترتیب با درصد شیب فصلی 45، 75 و 120 درصد) اما برای فصل پاییز در شمال استان کاهش (با شیب 45- درصد) یافته است. به‌طورکلی نرخ شیب‌های معنی‌دار افزایشی برای مقادیر بالای تبخیر-تعرق بیشتر از میانگین بوده است. افزایش قابل‌توجه مقادیر بالای تبخیر-تعرق به‌ویژه در فصل خشک سال، موجب کاهش منابع آب و اختلال در بخش کشاورزی خواهد شد. بنابراین باید روش‌های علمی و عملی برای مدیریت تبخیر-تعرق مرجع در سطح استان لحاظ شود.