فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آگاهی از میزان فرسایش و تغییرات مکانی آن راه‌گشای مدیران و برنامه‌ریزان در امر مهم حفاظت آب و خاک در حوزه‌های آبخیز است. در پژوهش حاضر با هدف ارائه نقشه فرسایش آبی خاک از داده‌های دبی آب و رسوب 40 ایستگاه آب‌سنجی در منطقه البرز میانی و در دوره آماری بین سال‌های آبی 1361-1360 تا 1400-1399 استفاده شد. در ابتدا مهم‌ترین عوامل موثر بر فرسایش و رسوب‌دهی در زیرحوضه‌های مورد مطالعه شامل 30 ویژگی هیدرولوژیکی، فیزیوگرافیکی، ژئومورفولوژیکی، زمین-شناسی و خاک، اقلیمی، کاربری اراضی و پوشش گیاهی به عنوان متغیرهای مسـتقل و دو ویژگی رسوب‌دهی کل و رسوب‌دهی ویژه به عنوان متغیرهای وابسته مشخص شد. با اسـتفاده از روش‌های تجزیـه و تحلیـل عـاملی و تحلیل مؤلفه‌های اصلی، مهمترین خصوصیات حوضه‌ها موثر در رسوب‌دهی مشخص شد. در مرحله بعد حوضه‌های منطقه مطالعاتی براساس ویژگی‌های منتخب و انجام تحلیل خوشه‌ای به شش گروه همگن تقسیم و با استفاده از رگرسـیون چندمتغیره به روش گام به گام اقدام به مدل‌سازی بین رسوب‌دهی ویژه و خصوصیات حوضه‌ها شد. با توجه به مدل‌های رگرسیونی انتخابی مشخص می‌شود که مقدار رسوب‌دهی ویژه در منطقه البرز میانی به پنج عامـل مسـاحت اراضی کشاورزی (دیم، آبی و باغات)، مساحت زیرحوضه‌ها، مجموع مسـاحت سـازندهای حساس به فرسایش و کواترنر، دبی متوسط سالیانه و ضریب فرم حوضه بستگی دارد که ایـن پنج عامل 92 درصد تغییرات تولید رسوب زیرحوضه‌های انتخابی را کنترل می‌کنند. سپس با در نظر گرفتن ضریب انتقال رسوب زیرحوضه‌ها میزان فرسایش خاک تعیین و نقشه فرسایش خاک برای منطقه البرز میانی ترسیم شد. نتایج نشان داد که میانگین رسوب‌دهی و میزان متوسط وزنی فرسایش خاک در منطقه مطالعاتی به‌ترتیب 84/3 و 56/13 تن در هکتار در سال بوده و عوامل مؤثر بر فرسایش و رسوب منطقه البرز میانی را می‌توان به سه گروه تغییر کاربری اراضی به‌واسطه فعالیت‌های انسانی، زمین‌شناسی و فیزیوگرافی تقسیم‌بندی کرد.